Eric Lamers: ‘Kunst biedt een uitweg uit het normale leven’

15 september 2021

Vanaf deze week start VenloVanbinnen met de eigen kunstrubriek KunstVanbinnen. Iedere woensdag vertellen personen uit de Venlose kunst- en cultuurwereld over hun carrière, inspiratiebronnen en geven ze suggesties om kunst beter te begrijpen en wat kunst inhoudt. Schilders, musici, fotografen, acteurs, beeldend kunstenaars of mensen die op andere wijze in deze sector actief zijn. Zoals de eerste hoofdpersoon in deze nieuwe rubriek: Eric Lamers, manager bij het Kunstencentrum en winnaar van de Venlose Glassculptuurprijs 2019

Tekst: Rob Buchholz | Beeld: Nicky Caspers (Sweet Today), Peter de Ronde en Kunstencentrum Venlo

Lamers vertelt over de belangrijke rol die een aantal personen in zijn leven speelden. Hoe ze voor hem luikjes openden om kunst te ontdekken en hoe diverse kunstvormen een belangrijke rol speelden bij zijn ontwikkeling. Over Dali, Dynamo Open Air, Pascalle Mansvelders, Nam June Paik, zijn eerste kapster, visuele associaties, Alice in Wonderland en meer. “Ik leerde dat kunstenaars een vrijheid kunnen creëren om anders te zijn. Dat fascineerde mij als kind en tiener enorm.”

Brabants Philipsdorp
Al vanaf zijn kindertijd wordt Lamers geïnspireerd door dagelijkse dingen waarmee hij associaties kan leggen. “Ik ben ontzettend visueel ingesteld. Mijn hersenen staan altijd aan. Noem het hyperfocus. Als ik als kind aan de ene kant van de weg een tomatenkas zag en aan de overkant een rood verkeersbord dan zocht ik het verband tussen die twee kleuren rood. Ook al hadden ze in feite niets met elkaar te maken. Noem het synchroniciteit. Je koppelt dingen aan elkaar.” Het was zijn ouders al op jonge leeftijd duidelijk dat hun zoon anders was dan anderen. “En ik ben ze daar nog steeds dankbaar voor dat ze dat zagen. Ik ben opgegroeid in een typisch Brabants Philipsdorp waar eigenlijk nooit iets gebeurde. Zeker niet op het gebied van kunst. Er was geen museum of theater. In mijn ouderlijk huis waren twee elpees aanwezig: een van Abba, de ander van de onvolprezen Urbanus. Overigens zijn ooit in een periode van vijf maanden twee meisjes uit ons dorp op mysterieuze wijze verdwenen en vermoord teruggevonden. Het gaf mij een soort Twin Peaks achtig beeld van mijn eigen omgeving.”

Ontsnappen uit normale wereld
Alles bij elkaar genomen dus geen omgeving die prikkelde om welke vorm van kunst dan ook te omarmen. De inspiratie kwam echter uit onverwachte hoek. “In onze straat woonde een Spaanse familie waarvan de moeder kapster was en tevens een kunstschilder. Zij liet mij op jonge leeftijd al werk zien van Salvador Dali en Pablo Picasso. Dat prikkelde mijn nieuwsgierigheid. In de plaatselijke bibliotheek stond een groot, zwaar boek met werk van Dali. Die man heeft mij als kind zo enorm geïnspireerd dat ik tot op vandaag zijn handtekening nog vlekkeloos kan namaken.” Lamers was tijdens deze eerste ontdekkingsreis in de kunst pas tien jaar oud. Zijn ouders merkten al snel dat hun zoon een meer dan gemiddelde interesse ontwikkelde voor tekenen. “Zij zochten contact met een kunstschilder uit de buurt met het verzoek om mij les te geven.” Twee jaar lang was Lamers bij hem in de leer en het was hem zelf snel duidelijk dat hij kunstenaar wilde worden. Waarom? “Dan kom ik weer terug op Salvador Dali. De beste man had pinguïns als huisdieren en een kreeft als telefoon. Kunstenaars creëren een eigen vrije wereld. Ze zijn anders. Hun leven vind ik fascinerend. Het is een ontsnapping uit de normale wereld. Dat spreekt mij enorm aan. Hoewel mijn ouders aan de ene kant belangrijk waren voor deze ontwikkeling, zei mijn moeder altijd: ‘Wat moeten andere mensen wel niet denken. Doe maar normaal.’ Maar ik wilde juist ontsnappen uit die normale wereld. Die twee jaar schilderles heeft bij mij een luikje geopend.”

Afwijkend portfolio
Lamers is naar eigen zeggen visueel ingesteld, maar volgens hem beschikt een mens over zeker 15 zintuigen. “Dat is toch fascinerend. Ik ben dyslectisch en visuele beelden werken bij mij het beste. Als mijn zintuigen geprikkeld worden, zowel bij beeld als bijvoorbeeld geluid of geur ontstaan visuele associaties. Zo zit mijn hoofd in elkaar. Soms gebeurt er ook iets grappigs. Dan staat er bijvoorbeeld het woord ruitenwisser, maar dan lees ik: ruitenplasser. Er ontstaat dan een nieuwe werkelijkheid.” Kunstenaars laten volgens Lamers zien dat er andere werelden zijn dan dat wij normaal gesproken waarnemen. Hij koos voor een opleiding aan de Kunstacademie en voelde steeds meer verbondenheid met de kunstwereld, maar kreeg tevens vanuit die hoek waardering. “Tijdens mijn eerste jaar zat ik tijdens een studiereis naast één van mijn docenten in een vliegtuig en hij zei: ‘Ik kan me jouw toelatingsexamen nog heel goed herinneren.’ Hij verraste mij met die opmerking want het was maanden geleden. Wat bleek; bij de vraag wie mijn favoriete kunstenaar was, had ik de naam van Nam June Paik ingevuld. Een Amerikaan die als de uitvinder van de videokunst wordt beschouwd. Zijn werk is echt overweldigend. De docent vond dat geweldig. Het was een naam die door aspirant-studenten nauwelijks genoemd werd. Tevens had ik bij mijn toelating een afwijkend portfolio ingeleverd. Op school kregen wij geen tekenles. Ik had het geleerd van die kunstenaar waardoor mijn tekeningen anders waren dan de geldende normen. Dat bleek een voordeel te zijn.”

Hallucinerende ervaring
Videoproducties bleken medio jaren negentig opnieuw een verpletterende indruk op de jonge Lamers te maken. “Ik was volgens mij voor de tweede keer op metalfestival Dynamo Open Air in Eindhoven. Het regende, was mijn vrienden kwijt en doolde midden in de nacht een beetje verloren tussen 60.000 vreemdelingen. Ik liep vervolgens een tent binnen waar de band 35007 een optreden gaf. Alcohol en drugs is nooit iets voor mij geweest. Maar hun muziek had bij mij een hallucinerende uitwerking. Ik werd volledig meegezogen in een trip. Als je de bandnaam ondersteboven leest, staat er Loose. Zij speelden spaceachtige Stoner en in de show waren veel visuele effecten op videoschermen verwerkt. De omstandigheden, maar zeker hun muziek maakten op mij een verpletterende indruk. Een dag na het festival ging ik naar Bullet, een platenzaak in Eindhoven, om hun cd te kopen. De verkoper keek mij aan en zei: ‘Je treft het. Weet je wie daar staat? Een bandlid van 35007.’ Ik stond perplex en dacht: krijg nou wat. De combinatie van hun bezwerende show, de omstandigheden van die nacht op Dynamo Open Air én het feit dat die imponerende band gewoon uit mijn eigen omgeving kwam, maakte het zo bijzonder.”

Eric Lamers 2

Bijzonder zijn
Lamers had tot dat moment het gevoel dat iedereen uit zijn omgeving bij Philips werkte en op geen enkele wijze met kunst bezig was. Echter in zijn eigen platenzaak stond gewoon iemand die hem de allergaafste totaalervaring bezorgde. “Nee, ik heb hem niet aangesproken. Maar ik leerde ter plekke dat mensen die een bijzondere kunstvorm maken, dus niet persé uit wereldsteden hoeven te komen. Iedereen kan iets speciaals creëren. Dat was voor mij een absolute eyeopener. Het was een nieuw bewijs dat je dankzij kunst kunt vluchten naar een andere wereld. Nu vertel ik aan mijn kinderen dat je niet persé een Billie Eilish hoeft te zijn. Je kunt iets bijzonders creëren in je eigen wereld. Een mens is creatief gezien overigens op zijn best net na de adolescentie. Dat is de beste periode om je zelf te ontwikkelen. Het op één na beste moment om iets creatiefs te beginnen is nu. Zeker als die plannen al langer bestaan. Het is nooit te laat.”

Creativiteit als geaardheid
Volgens Lamers is creativiteit overigens een geaardheid die bij mensen van binnen zit. “Natuurlijk kun je creatiever leren denken, maar het zit in je of niet. Tim Arts is daarvan een goed voorbeeld. Hij komt nota bene uit Hout-Blerick maar werkt al jaren voor opdrachtgevers als Nike in Amerika. Die jongen is echt uitzonderlijk creatief. Dat zit gewoon in hem. Of neem pianist en componist Mike Roelofs. Zijn gehoor is tien keer beter dan het mijne of van veel andere mensen. Dat is zijn gave. Zo kan hij de meest prachtige muziek componeren.” Een ander goed voorbeeld volgens Lamers is Pascalle Mansvelders. Zij stond aan de basis van zijn eerste bezoek aan Venlo begin jaren negentig. “Ik zag op tv dat in Museum van Bommel van Dam een tentoonstelling was over Popart. Dat wilde ik per se zien. Behalve kunst van Andy Warhol maakte ik die dag tevens kennis met het werk van Pascalle als tentoonstellingmaakster. Er bestond dus ook gewoon Nederlandse Popart. Daarmee kun je een vergelijk trekken met de band 35007. Iets bijzonders maken, gebeurt ook in eigen omgeving. Ik ken voldoende mensen van vroeger die zich ontwikkeld hebben op een wijze die ze zelf ook niet voor mogelijk hebben gehouden. Je kunt altijd nieuwe dingen leren en relevant zijn. Neem Bruce Springsteen, Die komt uit Amerika. Maar Frans Pollux is gewoon in Tegelen geboren. Wat is het verschil? Beide zijn op hun eigen manier bijzonder en relevant.”

Kunst is subjectief
Op de historische datum van 11 september 2001 liet Lamers het Brabantse land definitief achter zich en vestigde zich in Venlo. Het was een roerige tijd, ook in zijn eigen leven. “Aan het einde van dat jaar deed ik nog een paar optredens met mijn band Houston 500. Onder andere in Thunder Roadhouse te Eindhoven, een ruige bikerkroeg. Wij speelden Metal en Hardcore muziek zoals covers van Sick of it All en eigen nummers. Onze gitarist en bandleider was een van mijn beste vrienden. Die avond was Leon ziek; niet veel later wisten we dat het ernstig was.. Zeven maanden later overleed hij. We waren samen in onze jonge jaren dat bandje begonnen. Toen hij stierf was ik 27 en ik kan je zeggen: dan is je jeugd van het een op andere moment definitief verleden tijd. Ik kan nu, twintig jaar later, nog steeds niet naar een nummer als Pennywise’ Bro Hymn luisteren, zonder geëmotioneerd aan hem te denken. Wat ik daarmee wil zeggen: eigenlijk is kunst subjectief. Je plakt er bewust of onbewust labels op en creëert verwachtingen. Zo beoordeel je ook een kunstwerk. Is het goed, slecht, mooi, lelijk. Voldoet het aan de verwachtingen. Probeer alles maar met een open geest te benaderen. Dat is best lastig, want kunst is ook meer dan het werk zelf. Het zijn de omstandigheden. Dat blijkt wel uit mijn voorbeelden. Frans Pollux zal bijvoorbeeld nooit meer een tweede ‘Hald mich ens Vas’ maken. Dat nummer behoort tot het DNA van meerdere Venlose generaties en leidt eigen levens. Muzikale helden uit het verleden zullen daarom nooit meer een album maken zoals het klonk in iemands jeugdjaren. Hoe goed nieuw werk ook zal zijn. Muziek of film uit je jeugd is geladen met zoveel herinneringen en mooie ervaringen.”

Kunst is als het leven
Lamers is tevens van mening dat kunst gelijk is aan het leven. “Het gaat erom of iets jou persoonlijk raakt. Dat kan een bloemetje zijn, een vogel of de tekening van een kind op straat. Je moet er oog voor hebben. Kunst helpt om de geest te openen. Als je er voor open staat kun je enthousiast reageren. Het kan iemand raken dankzij een positieve associatie met bijvoorbeeld het verleden. Neem de knoop van Tajiri. Misschien zijn er mensen die bij het bekijken terugdenken aan hun kindertijd toen ze voor de eerste keer zelfstandig hun schoenen strikten. Dan is het dus subjectief. Soms kan iets je raken, maar laat je het toch even voor wat het is. Omdat het op dat moment niet in je leven past. Ik kan zonder schuldgevoel in 20 minuten door een museum met de mooiste kunstwerken hollen. Waarom? Omdat het mij op dat moment niet raakt. Die vrijheid heb ik. Misschien ben ik in mijn hoofd wel bezig met de verplichtingen van later op die dag. Prima. Subjectief, associaties uit het verleden en de omstandigheden. Het heeft allemaal te maken met de wijze waarop iemand een kunstwerk beoordeelt. Kunst krijgt pas betekenis als je het in de context ziet. Daarom mag de vraag gesteld worden of je kunst moet uitleggen. Ik weet het niet? Iets feitelijks leren doe je maar op school. Kunst moet jou echter weten te inspireren en te raken. Dat zijn twee heel verschillende dingen.”

Deur naar nieuwe werelden
Met persoonlijke groei heeft Lamers niet zo veel. Hij is van mening dat ieder mens vooral behoefte heeft aan verandering en variatie en kan daar door andere personen op gewezen worden. “Neem die tentoonstelling over Popart in Museum van Bommel van Dam, medio jaren 90. Ik kocht daar het befaamde debuutalbum van The Velvet Underground met op de hoes de beroemde banaan van Andy Warhol. Die plaat heeft mij geholpen om verder de wereld te ontdekken. Met een aantal onderwerpen die erop voorbij komen, had ik niets. Maar ondertussen legde ik wel andere lijntjes uit waardoor er nieuwe ervaringen op mijn pad kwamen. Je hebt andere mensen of kunstvormen nodig om deurtjes naar nieuwe wereld te openen. Het is toch prachtig als iemand zich helemaal verliest in kunst. Ja, ik kan dat. Noem mij gerust een geek. Dat is een soort nerd. Maar waar laatstgenoemde bezig is met zaken als bijvoorbeeld wiskunde of schaken, daar is een geek meer gericht op popcultuur. Zoals strips, science fiction of cosplay events als Elfia. Bij die kunstvormen leven personen in een fantasiewereld.”

Om mensen kennis te laten maken met een bepaalde kunstvorm, vaak een onbekend werk, is het volgens Lamers essentieel dat er een zaadje wordt gepland. Of zoals hij in dit gesprek aangaf, een luikje wordt geopend. “Het is dan aan de betreffende de persoon op welke wijze hij deze kunstuiting beoordeelt. Ik heb al op jonge leeftijd geleerd dat je anders mag zijn. Ga op zoek in de kunst en ontdek jezelf. Door kunst, de natuur of het leven zelf. Ieder mens krijgt dagelijks zoveel prikkels aangeboden. Beoordeel deze met een open geest. Een van mijn favoriete sprookjes is Alice in Wonderland. Zo wil ieder mens toch eigenlijk leven? Je ontmoet een konijn, dat duik je achterna de ‘rabbithole’ in. Vervolgens doe je de meeste fantastische ervaringen op. Bevalt het niet, dan volg je een andere toevallige passant. Het is een heel prettige wijze om nieuwe dingen te leren. Zo plant je zaadjes voor de rest van het leven. En het meest fascinerende is: je weet van te voren niet wat het ooit oplevert.”

Bekijk ons magazine

Blader door onze artikelen in Venlovanbinnenstad