Kunstfotograaf Dick Schoenmakers: ‘Een schilder schildert met verf, ik schilder met pixels’

10 november 2021

Dat Dick Schoenmakers zich op eigen kunstzinnige wijze met fotografie zou gaan bezighouden, stond niet op zijn prioriteitenlijstje. Tekenen, mode en marketing; dat waren de zaken waarmee hij zich tijdens zijn opleidingen en carrière bezig hield.

Tekst: Rob Buchholz | Beeld: Leon Vrijdag en Dick Schoenmakers

Een hartstilstand op 46-jarige leeftijd veranderde alles. Vanaf dat moment legde hij zich toe op dezelfde passie als die van zijn vader: fotografie. Want ook dat is een kunstvorm en past dus uitstekend in de rubriek KunstVanbinnen.

Van tekenen naar modeontwerper
Tekenen, daar was de jonge Dick goed in. Althans dat dacht hij zelf en vond ook zijn omgeving. “Toen ik na de havo voor een opleiding op de grafische school koos, ontdekte ik dat mijn tekenwerk helemaal niet zo bijzonder was. Iedereen kon daar goed tekenen en sommige studenten waren echt heel erg goed.” Dick kwam daar wel voor de eerste keer serieus in contact met het vak fotografie. Het prikkelde Dick echter nog niet om er serieus iets mee te gaan doen. Ook bij hem beperkte het zich tot een leuke vrijetijdsbesteding. Meer niet. De volgende stap was een opleiding aan de Kunstacademie. “Het was inmiddels mijn doel om modeontwerper te worden. In 1989 kreeg ik een stageproject bij een stylingbureau Luigi Ciocca in Milaan. Ook daar speelde fotografie een belangrijke rol. Ik leerde hoe een fotograaf kijkt, oordeelt en zijn werk krachtig maakt.”

Hartstilstand
Dick was ruim 15 jaar actief in de modewereld. Net na de eeuwwisseling besloot hij samen met een compagnon een reclamebureau te starten waarbij de focus gericht was op projecten in de bouwwereld. “Rond 2008-2009 donderde alles door de bankencrisis in elkaar. Zoals zo vaak, komt een ongeluk nooit alleen. Niet veel later strandde mijn relatie.” Kortom, veel ellende tegelijk. In 2009 tijdens een rondje joggen bleek alle stress hem te veel zijn geworden. Dick kreeg een hartstilstand, moest gereanimeerd worden en overleefde deze klap maar net. De dag voor die hartstilstand had ik nog wel het examen Nima-B gevolgd. Waarom? Omdat ik altijd al bezig was met conceptmatig denken. En dan heb ik het vooral over marketingconcepten.”Een jaar lang deed hij niets. Alleen herstellen en alle ellende verwerken. “Na dat eerste jaar ben ik met mensen gaan praten die tijdens die hartstilstand in mijn buurt waren, het meegemaakt of geholpen hebben. Voor mijn verwerking moest ik precies weten wat er gebeurd was. Het gaf mij veel inzicht. Je kunt wel wijzen naar anderen, maar het was beter om te weten wat mijn aandeel in die ellende was geweest.”

Nieuwe passie
Door de gevolgen van de financiële crisis en de scheiding raakte Dick al zijn bezittingen kwijt. “Ik had echt letterlijk niets meer. Ja, een camera en een computer. Daar ben ik mee aan de slag gegaan. Ik koos na enige tijd bewust om mij verder te specialiseren in kunstfotografie. Met de nadruk op mensen en gebouwen. Ik had in de voorafgaande periode geleerd om naar mij zelf te kijken. Middels deze vorm van fotografie wilde ik mensen leren naar zichzelf te laten kijken. Soms letterlijk, soms op overdrachtelijke wijze. Daar is het project IcME uit ontstaan, ik kijk naar mezelf. Daarmee hoopte ik mensen meer inzicht in zichzelf te geven zodat zij daardoor kunnen groeien. Nadenken en een breder denkveld ontwikkelend, dat was de achterliggende gedachte. Maar het belangrijkste was, ik had zelf weer een doel, een passie. Soms stond ik ’s morgens om zes uur op om foto’s te gaan bewerken en ging dan door tot de volgende nacht drie uur. Nee, misschien niet gezond, maar het toonde wel aan hoe gedreven ik was. Ik kon mijzelf helemaal verliezen in dat werk en ondertussen alles vergeten. Geld had ik niet, maar ik was wel gelukkig.”

Het onbewuste
De panoramatechniek gebruikt hij in al zijn foto’s. Waarom maakt hij van deze techniek gebruik? “Het menselijk oog ziet maar 55 graden bewust en mist dus veel. Dankzij de panoramafotografie geef ik het beeld meer betekenis en laat daardoor ook het onbewuste zien. Dat vraagt om een speciale manier van werken. En vergt dus ook veel tijd. Met iedere foto ben ik wel 20 tot 60 uur kwijt aan het bewerken. Ik zeg altijd maar: een schilder schildert met verf en ik schilder met pixels. Details en verborgen boodschappen zijn daarbij erg belangrijk. Op de Kunstacademie leerde ik om nog meer op details te letten, zelfs in de grootste schilderijen. IJdele mannen die zich in prachtige uniformen lieten schilderen, kregen van de schilder tevens een paar details in het resultaat verwerkt. Lag er bijvoorbeeld een pijp op de grond dan stond dat symbool voor het feit dat de trotse man in het schilderij in feite een smeerpijp was. Op soortgelijke wijze verwerk ik ook details in al mijn panoramafoto’s.”

Bert van den Bergh in Take 5

Situaties die niet bestaan
Door zijn werk, en met name de keuze voor specifieke details en verborgen boodschappen, hoopt Dick mensen te raken en aan het denken te zetten. Zo produceerde hij een panoramafoto in een bioscoop van een kind dat met een geweer op zichzelf schiet. “Mensen willen niet zien dat kinderen zichzelf iets aan kunnen doen. Daarom is de bioscoop leeg, zijn er geen bezoekers. Er zit altijd een idee in mijn werk verborgen. Tevens heb ik Bert van den Bergh vastgelegd in zijn eigen café Take Five. Daarin is hij echter drie keer verwerkt. Op het podium. Achter de bar en in de spiegel. Bert kijkt vanuit zijn positie achter de bar naar zijn eigen optreden. Ik leg situaties vast die eigenlijk niet bestaan, maar mensen wel verwonderen of aan het denken zetten. In veel van mijn werk, zijn indrukwekkende wolken verwerkt. Vaak van boven de Maas, vlak bij mijn ouderlijk huis.”

Kerken
Bij het vastleggen van gebouwen is het voor Dick van belang dat vooral ook de schoonheid van een gebouw aan mensen laat zien. Persoonlijke favoriet van hemzelf zijn kerken. “Ik heb niets met het geloof, maar een kerk blijft een imposant bouwwerk. Echter veel kerken staan tegenwoordig leeg. De vraag is dan ook: wat gaan we met deze prachtige gebouwen doen? Dat heb ik geprobeerd vast te leggen in het project Enlightenment. Dan kom ik weer terug op het nauwkeurig werken met pixels. Door bij kerken de pixels één voor één te openen straalt hun grootsheid, kan er een frisse wind naar binnen treden als wierookgeur. Het is tijd voor verandering. Ik fotografeer ze alleen van binnen, maar laat het licht naar binnen vallen op plekken waar het in werkelijkheid bij de betreffende gebouwen niet gebeurt. Waarom Enlightenment? Het is een concept. De kerk is weer terrein aan het verliezen. Want wat gaan we met deze gebouwen doen, nu ze steeds vaker leeg staan? Gaan we er alleen maar trampolinehallen van maken, of appartementencomplexen? Ik hoop het toch echt van niet. Daarom laat ik in mijn werk het licht en de buitenwereld naar binnen treden. Als een frisse wind. Mijn projecten moeten hoop bieden. Hoop naar een andere, betere wereld waar plaats is voor alle mensen. En wij bepalen samen wat de toekomst is van deze prachtige monumenten.”

Maatschappelijke verharding
Dick ziet tevens een opmerkelijke ontwikkeling in de maatschappij gebeuren. “Het is een maatschappij die verhardt waarbij veel mensen alleen nog maar gedreven zijn door geld. Misschien heeft het ook wel iets met die ontkerkelijking te maken. Mensen blijven weg, maar toen in Parijs twee jaar geleden de Notre-Dame in brand stond, liepen velen huilend over straat. Dan is er paniek. Blijkbaar heeft de mensheid toch een plek nodig om tot rust te komen of uit te huilen, helaas heeft het kerkelijk instituut bij veel mensen afgedaan. Misschien gaan ze door mijn werk toch weer anders naar zichzelf kijken. Geef een groep kinderen een bal en het is feest. Volwassenen gaan anders met elkaar om. Wij kijken naar nationaliteiten en culturen. Van daar uit geven we een oordeel. Maar als we elkaar beter begrijpen en de tijd nemen, zou er zeker ook meer begrip en acceptatie voor elkaar zijn. Door met elkaar te praten ontstaat vertrouwen.” Hierin zouden onze kerkgebouwen een prachtige nieuwe functie in kunnen vervullen. Dit is de werkelijke gedachte en wens achter project Enlightenment.”

Van zijn werk als kunstfotograaf alleen kan Dick niet leven en dus is hij ook in dienst van een werkgever. “Nee, helaas brengt mijn werk als fotograaf te weinig op. Ook dat andere werk doe ik met plezier. En ondertussen ga ik met veel passie door met mijn projecten waarbij ik mensen wil raken en aan het denken zetten. Want daarmee ben ik nog lang niet klaar. Door corona werd ik beperkt in het bezoeken van plekken, maar er komt een vervolg. Absoluut. Daarvoor is deze passie mij te dierbaar.”

Bekijk ons magazine

Blader door onze artikelen in Venlovanbinnenstad

Hol-ogig egoïsme

Hol-ogig egoïsme

Column: Jac Buchholz | Beeld: Peter Janssen Het is op momenten chaos troef op de belangrijkste tweewielerverkeersader door de Venlose binnenstad. Die loopt van de Martinusstraat via de Grote Kerkstraat, Begijnengang en Nieuwstraat naar de Koninginnesingel. Fietsers...

Venlose binnenstadwinkeliers zeggen nee tegen winkelen met 2G

Venlose binnenstadwinkeliers zeggen nee tegen winkelen met 2G

De Venlose burgemeester Antoin Scholten liet in een interview met De Limburger weten dat hij vreest voor een invasie aan ongevaccineerde Duitsers die in Venlo willen winkelen. Hij pleit daarom voor invoering van 2G. Voorzitter Erik Manders van winkeliersvereniging...