Lonny van Ryswyck: “Ik spring gewoon altijd in het diepe”

29 september 2021

Een van de twee openingstentoonstellingen van het vernieuwde museum van Bommel van Dam is Earth Alchemy – 15 Years of Digging van Atelier NL. Dat is een kunstenaarsduo bestaande uit Nadine Sterk en de uit Venlo (Hout-Blerick) afkomstige Lonny van Ryswyck. Voor laatstgenoemde bracht de tentoonstelling in haar geboortestad een rust die ze lange tijd niet had gevoeld. “Ik merk dat de cirkel rond is.” Ze vertelt in onze rubriek KunstVanbinnen over 15 jaar graven en hoe ze ooit door tekenleraar Frans van den Bercken het juiste pad op werd geleid.

Tekst: Jac Buchholz | Beeld: Atelier NL, Blickfänger, Boudewijn Bollmann

“Wat is creativiteit?” Lonny van Ryswyck denkt even na. “Weet je,als kind vond ik me helemaal niet creatief. Mijn ouders wel, mijn moeder met haar handen, mijn vader in de manier waarop hij dacht. Hij reisde veel, zat regelmatig in het buitenland. Hij had een heel avontuurlijk karakter. Als we op vakantie gingen stond de eindbestemming niet vast, er werd niets geboekt. Dat zie ik bij mezelf wel terug. Ik ga ook niet met een specifiek doel aan de slag maar spring altijd gewoon in het diepe. Daar kunnen mensen vaak niet mee omgaan, die willen een plan.” Ze zal er later in het gesprek op terugkomen. “Dat avontuurlijke van mijn vader vulde mijn moeder aan met creativiteit, wilskracht en een sterke onafhankelijkheid.”

Blauw
Ze herinnert zich dat bij haar thuis alle klusjes zelf werden gedaan. “Zei mijn vader: kun je dat schilderen, dat soort dingen. Of elektriciteit aanleggen. Neem van mij aan, dan leer je snel.” Lonny was nog een tiener toen eerst haar moeder ernstig ziek werd. Zij herstelde. Daarna werd haar vader ziek. “Hij overleed toen ik 15 was. Dat heeft wel zo zijn invloed gehad.” Ze zat destijds op het Thomascollege (nu Valuas College, red.). In de vijfde klas van het vwo bleef ze zitten, in de zesde klas zakte ze twee keer voor haar examens. In die tijd was tekenleraar Frans van den Bercken belangrijk voor haar. Ze lacht: “Terwijl ik niet eens kon tekenen. Ik schilderde. Alleen maar de kleur blauw. Omdat het me fascineerde hoeveel tinten blauw er waren. Waarom blauw? Ik weet het niet. Ik schilderde zo 100 bladen vol.”

Boek cadeau
In plaats van Lonny terug in het gareel te brengen, bedacht Van den Bercken iets anders. “Ik was vlug afgeleid. Dus kreeg ik tijdens de tekenles een lokaal voor mezelf waarin ik mijn gang kon gaan.” Dat deed ze dusdanig aansprekend dat ze voor tekenen voortdurend hoge cijfers scoorde. “Meestal een 9, zoals op mijn eindlijst, terwijl ik voor de rest van de vakken niet meer scoorde dan vijven en zessen. Wie een 9 op de eindlijst had, kreeg als cadeau een boek. Dat liep ik echter mis omdat ik niet slaagde. Frans heeft me dat boek later toch nog gegeven.”

Detail van de tentoonstelling 15 years of digging

Onzeker
Het was ook Van den Bercken die haar introduceerde op de Design Academy in Eindhoven. In plaats van 6 vwo over te doen, besloot ze zich daar aan te melden. Ze leverde haar portfolio in en werd aangenomen. Daarmee kwam ze in een heel andere wereld terecht. “Ik was onzeker, had faalangst, maar op de Design Academy voelde ik me meteen op mijn plek. Ik zat er tussen gelijkgezinden en werd geaccepteerd.” Ze leerde er vrij te denken, zegt ze, zoals haar ouders haar ook al hadden meegegeven. “Alles kan, als je het maar wilt. Ik vind het ook belangrijk op pad te gaan, veldwerk te doen. Dat kon op de Design Academy. Het is iets wat ik mijn leerlingen nu ook mee geef: ga het fysiek doen.”

Riet steken
Dat ze vervolgens de mensen zonder duidelijke opdracht loslaat, zorgt nog wel eens voor verwarring. “Laatst had ik nog een groep die ik vroeg spulletjes die ze op straat tegenkwamen te verzamelen. Dan krijg je meteen vragen over wat dan wel en waarom. Maakt niet uit, antwoord ik dan. Dat zien we later wel. Of die keer dat we met een groepje gingen riet steken. Opnieuw vragen over met welk doel, over wat we gingen maken. Maar ik laat ze graag blanco en vraag na afloop naar hun indrukken. Die moeten zo puur mogelijk zijn. Zo ontdekken ze wat ze fascineert.”

Vaas
Op de Design Academy leerde ze ook Nadine Sterk kennen. Het bleek een match. “We vullen elkaar aan. Zij is van het doen, meer georganiseerd, ik van het pionieren, verbinden, gesprekken aangaan.” Ze werken al sinds 2004 samen. Lonny vertelt over een van hun eerste projecten, in Brazilië. “We zouden een project doen bij een lokale houtwerkplaats. Dan ga je rondkijken en zie je hoe vindingrijk de mensen zijn. Zo had iemand in een flesje bloemen gezet waardoor het flesje een vaasje werd. Dat fascineerde ons. Dus ging ik de sloppenwijk in om flesjes te verzamelen waarop Nadine vervolgens haar Vase Montezu op heeft gebaseerd, te zien tijdens de tentoonstelling bij van Bommel van Dam.”

Atelier NL: Lonny van Ryswyck en Nadine Sterk

Zand
De basis voor die tentoonstelling werd 15 jaar geleden gelegd, in de Noordoostpolder, waar Lonny en Nadine bij zo’n 80 boeren kleimonsters verzamelden voor het maken van keramiek. “Wat we in Brazilië hadden gezien – het gebruik maken van materialen uit de eigen omgeving, van heel dichtbij – dat pasten we in de Noordoostpolder ook toe. Aan de slag gaan met klei uit de nabije omgeving.” Het werd de leidraad voor de komende vijftien jaar. Ze reisden door heel wat landen, maar op elke plek waar ze neerstreken gingen ze aan de slag met lokale producten en grondstoffen. Zo verzamelden ze bijvoorbeeld zand op allerlei plekken, analyseerden en archiveerden dat en maakten er glas van. Het hele proces van zand graven tot het eindproduct is eveneens tijdens de tentoonstelling te zien.

Boombanken
Er waren eveneens projecten waarbij lokaal bomen werden geplant om het belang van bossen aan te tonen. Lonny vertelt over een ervaring die ze in haar huidige woonplaats Eindhoven had. “Daar werden op een gegeven in onze straat bomen aangewezen om te worden gekapt. Begrepen we niet, die bomen zagen er prima uit. Tot we met een van de mensen die de kap moesten verzorgen in gesprek gingen. Bleken de bomen aangetast te zijn. Hij vond het zelf net zo erg als wij, misschien nog wel erger. Want die bomen zijn belangrijk. Om ze een nieuw leven te geven, hebben we er boombanken van gemaakt, zoals er ook een tijdens de tentoonstelling is te zien.”

Nieuwe projecten
Die tentoonstelling is aan afronding van een project dat eigenlijk gewoon doorgaat en dat nog tal van andere facetten heeft. Lonny lacht als ze opmerkt dat ze er uren over kan vertellen. Ze geeft aan ontzettend blij te zijn dat 15 jaar hard werken nu kan worden getoond. “Ik voel nu rust, het is een soort droom die uitkomt. Voorafgaand voelde ik nog veel druk, wist niet of we het helemaal goed hadden ingevuld. Nadine wist me echter gerust te stellen: alles is er. En dat klopt.” Wat niet betekent dat het klaar is. “Nee, we gaan verder. Er staan weer nieuwe projecten op stapel die aansluiten bij wat we de afgelopen jaren hebben gedaan.” Ze is dan even stil. “Weet je, als je jong bent heb je een bepaalde voorstelling van het leven. Dat is bij mij heel anders uitgepakt dan ik toen dacht. Maar daar ben ik alleen maar blij mee. Het past bij wie ik ben, ik laat dingen op me af komen en zie dan wel. Juist ja, steeds weer die sprong in het diepe.”

Keramiek gemaakt van klei opgegraven bij boeren in de Noordoostpolder

Bekijk ons magazine

Blader door onze artikelen in Venlovanbinnenstad

Hol-ogig egoïsme

Hol-ogig egoïsme

Column: Jac Buchholz | Beeld: Peter Janssen Het is op momenten chaos troef op de belangrijkste tweewielerverkeersader door de Venlose binnenstad. Die loopt van de Martinusstraat via de Grote Kerkstraat, Begijnengang en Nieuwstraat naar de Koninginnesingel. Fietsers...

Venlose binnenstadwinkeliers zeggen nee tegen winkelen met 2G

Venlose binnenstadwinkeliers zeggen nee tegen winkelen met 2G

De Venlose burgemeester Antoin Scholten liet in een interview met De Limburger weten dat hij vreest voor een invasie aan ongevaccineerde Duitsers die in Venlo willen winkelen. Hij pleit daarom voor invoering van 2G. Voorzitter Erik Manders van winkeliersvereniging...