Saartje Hoogland: ‘Creativiteit is van levensbelang”

8 december 2021

Saartje Hoogland is als zelfstandige actief in de Venlose kunst- en cultuurwereld. Ze maakt concepten om creativiteit in het basisonderwijs te ontwikkelen. “In het onderwijs proberen ze de kennis en vaardigheden van leerlingen in Excel sheets, groeicurves en staafdiagrammen te verwerken. Creativiteit is niet meetbaar. Daardoor is weinig aandacht voor creativiteit. Terwijl de creatieve ontwikkeling van het brein zo belangrijk is voor de ontwikkeling van een kind. Nu, maar nog veel meer in de toekomst.”

Tekst: Rob Buchholz | Beeld: Leon Vrijdag

Sinds 2020 werkt ze aan opdrachten voor de stichting Cultuurpad en Lokaal C. Twee organisaties die zich bezighouden met het implementeren van cultuureducatie binnen het Noord-Limburgse onderwijs. Daarbij is het doel om cultuurmakers en mensen uit dat onderwijs te verbinden. Saartje is ondanks haar jonge leeftijd (35) al behoorlijk ervaren als het gaat om kennis van kunst en cultuur. Lange tijd was ze in andere steden op creatief gebied actief, maar nu dus weer terug in de gemeente waar ze opgroeide. “Wil je iets puur voor eigen artistieke ontwikkeling doen, dan kun je in dit vakgebied het beste naar de Randstad gaan. Wie iets voor eigen stad wil betekenen, krijgt ook in Venlo alle kansen.” Kortom, een dame met een verhaal die perfect past binnen de rubriek KunstVanbinnen.

Zauberflöte en Hamlet
Haar ouders zijn pottenbakkers, een creatief beroep. En dankzij een bezoek aan theater de Maaspoort ontstond de interesse voor toneel. “Als kind bezocht ik regelmatig musea, maar naar theater gingen we eigenlijk nooit. Behalve die éne keer: Die Zauberflöte van Mozart. Frank Groothof speelde die voorstelling volledig solo. Het fascineerde mij enorm hoe je met minimale middelen een hele wereld op het toneel kunt bouwen. Later kreeg ik voor mijn verjaardag het cassettebandje van die uitvoering en dat heb ik helemaal grijs gedraaid.” Het creatieve en culturele zaadje was inmiddels al bij Saartje gepland. Vanaf groep 7 wist ze al: ‘ik wil op toneelles.’ Later groeide dat door tot de wens om actrice te worden. Op haar zestiende kreeg ze de rol van Ophelia in een uitvoering van Hamlet. Gespeeld op de Keverberg in Kessel. “De mooiste rol die ik ooit gespeeld heb. In de jaren daarvoor was ik actief geweest bij toneelvereniging Sjabloon in Belfeld, maar dankzij mijn rol in Hamlet werkte ik voor de eerste keer echt samen met een professionele schrijver en regisseur. Dat vond ik enorm spannend, ik leerde hoe een stuk gemaakt kan worden, hoe je teksten analyseert en dat in een maakproces nog geschreven en geschrapt kan worden. Dat vond ik ontzettend interessant.”

Toneelacademie
Een volgende logische stap was de Toneelacademie in Maastricht. Een allerminst eenvoudige opgave. “Er was plek voor zo’n 30 nieuwe studenten, maar wel 1.000 jongeren melden zich aan. De eerste keer volgde een afwijzing en koos ik voor een tussenjaar. Ik was 17 en het was achteraf gezien een goede periode om mijzelf beter te leren kennen. Ik bleef in dat jaar veel spelen in en nam danslessen bij Grace Bellel.” Een jaar later werd Saartje wel aangenomen op de Toneelacademie. “Ik ging naar de toneelacademie om actrice te worden, maar kwam er al snel achter dat dit minder bij me paste dan ik dacht. Op de vloer was ik meer met het geheel bezig dan te verdwijnen in mijn eigen rol. Destijds startte je als student aan de Toneelacademie met drie studierichtingen; acteren, regisseren en performen. Rond kerst werd dan een definitieve keus gemaakt, voor mij was het snel duidelijk dat ik de regiekant op zou gaan. We zaten met 7 studenten in één klas, dat maakt je wel bewust hoe bijzonder het is dat je die studie mag volgen. ”

Zuidelijk Toneel
“Ik kreeg een stageplek bij het Zuidelijk Toneel in Eindhoven. Een fantastische plek waar ik na mijn opleiding zeven jaar heb gewerkt. Ik werkte als regieassistent en projectleider met artistiek leider Matthijs Rümke. Ik vond het heerlijk om binnen een groot team te werken. Na een opleiding waarin ik vooral solistisch en naar binnen gekeerd aan het werk was, was dat een verademing. Matthijs zocht altijd grenzen op door complexe grote projecten te bedenken. Daarmee daagde hij mij ook uit om telkens nieuw terrein te verkennen. Zo kreeg ik de opdracht een voorstelling te ontwikkelen met 200 acteurs en 30 regisseurs verspreid over het centrum van Tilburg waarbij de bezoeker echt actief bezig is. We probeerden van alles uit om de context van het theater te verbreden en de drempel te verlagen. Het was een idee van Matthijs om spektakelvoorstellingen te gaan maken waarin populaire cultuur en maatschappelijk engagement hand in hand gaan. Daar werd hij in die tijd om verguisd. Het was in het gesubsidieerde toneel not done om met BN’ers te werken. Matthijs nam mij in het hele traject mee. Vanaf het schrijfproces, tot uitzoeken van de cast, kostuums en de evaluatie. Helaas is Matthijs in 2015 overleden. Ik denk nog vaak terug aan die tijd, voor mij was het een fantastische leerschool”.

Revanche
De opgedane kennis gebruikte Saartje vervolgens om nieuwkomers in de cultuurwereld te begeleiden en adviseren. Ze begeleide jonge makers verbonden aan het Parktheater in Eindhoven en werkte 3 jaar als creatief producent voor Via Zuid. “Het was mij opgevallen dat veel cultuurmakers moeite hebben om hun eigen verhaal te vertellen. Hoe schrijf je dat goed op? In het eigen hoofd hebben creatieve mensen het wel helder, maar moet ook voor subsidieverstrekkers, beleidsbepalers en instellingen aantrekkelijk en helder overkomen. Het begeleiden van deze groep mensen was ook een soort revanche op mijn eigen academietijd. Ik vond ontzettend lastig om mijn verhalen en drijfveren te benoemen en miste iemand die écht met mij meezocht hoe ik daar beter in kon worden. In de jaren daarna heb ik veel geleerd over cultuur en de creatieve sector. Zowel over producties, maar ook over de artistieke beleidskant. Die kennis kon ik goed gebruiken om anderen te begeleiden.”

Periode van bezinning
Eind 2019 besloot Saartje om de werkzaamheden even stil te leggen en over haar verdere toekomst na te denken. Ze was inmiddels 10 jaar afgestudeerd, een gezinsleven rijker en het was tijd voor bezinning. Tijdens die periode van rust stak tevens de coronacrisis de kop op. “De wereld stond even stil en dat gaf mij nog meer gelegenheid om naar de toekomst te kijken.” Die nieuwe kansen kwamen vanzelf. In het verleden werkte Saartje al eerder met de mensen van Lokaal C aan kleine projecten. “Projectmanager bij het Kunstencentrum Henriette Stroucken belde mij. Ze zag een probleem ontstaan in het onderwijs. De aandacht voor de creatieve ontwikkeling van kinderen leek mede door de coronacrisis in elkaar te storten. In de loop van een paar maanden kwam de focus vooral op exacte vakken te liggen.”

Beuzeltime!
Lokaal C vroeg Saartje om nieuw creatief aanbod voor de basisscholen te ontwikkelen. Het motto daarbij was: Red de Creativiteit! Saartje besloot de uitdaging aan te gaan. “Bij voorkeur moest het iets online worden zodat het aansloot bij de lockdown van 2020. Voor mij was de onlinewereld een nieuwe uitdaging, daar wilde ik graag mijn tanden inzetten. Via via leerde ik Peter-Paul Timmermans en Roy Smolenaars kennen en wij bleken een geweldig artistiek trio te vormen. Daaruit is het youtubekanaal Beuzeltime ontstaan, gericht op kinderen in de basisschoolleeftijd. In Beuzeltime volgen we hoofdpersoon Bennie van Gister, gespeeld door Roy. Hij wordt iedere aflevering met een huis-tuin-en-keuken-voorwerp op missie gestuurd. Bennie heeft geen idee wat het is en wat je ermee kan. Met dit voorwerp gaat hij op bezoek bij kunstenaars en mensen van culturele instellingen en hij vraagt kinderen het object een nieuwe naam te geven. Dit ontstaat door te beuzelen. Beuzelen is fantaseren zonder fouten te maken, gewoon prutsen, klooien en onzin praten. Het geeft kinderen alle vrijheid om te fantaseren. Door voorwerpen uit hun bestaande context te halen proberen we kijkers even op een ander denkspoor te zetten. Anders denken kan heel verfrissend zijn. Voor iedereen. Wij dagen elkaar bij dit werk ook telkens uit om iets nieuws te ontwikkelen en niet in hetzelfde te blijven hangen.”

Creatieve deel van het brein
Het belang van de creatieve ontwikkeling kan volgens Saartje niet voldoende benadrukt worden. “In het onderwijs wordt snel gefocust op meetbare vaardigheden. Op het moment dat je een kind een punt geeft voor tekenen of handvaardigheid gaat dat over techniek. Terwijl het in mijn ogen veel belangrijk is een kind handvatten te geven om zichzelf te uiten, een verhaal te kunnen vertellen, zonder daarop beoordeeld te worden. Door dat meetbare blijf je snel hangen op activiteiten die door de linkerhersenhelft gestuurd worden; logica, realiteit, rationeel denken. Maar vergeet de rechterzijde niet; creativiteit, empathie, gevoel, subjectiviteit. Je hebt een balans nodig van beide hersenhelften wil een kind zich optimaal ontwikkelen. Ook de maatschappij is erg gefocust op kennis en kunde vanuit de linkerkant van het brein. Maar, even gechargeerd gezegd, dan kunnen robots in de nabije toekomst veel van onze taken overnemen. Het creatieve deel van ons brein is juist datgene wat ons onderscheidt en mens maakt en zorgt voor vooruitgang. Zo leren we creatief aan oplossingen te werken en het maakt de mens meer flexibel. Het is essentieel om daar vroeg mee te beginnen. Kijk naar ondernemers in coronatijd. Welke blijven overeind en zijn succesvol? De groep die creatief met deze uitdaging om gaat.”

Creativiteit als middel
Met de teams van Lokaal C en stichting Cultuurpad hoopt Saartje de basisscholen in de regio daarvan bewust te blijven maken. Kunst en cultuur zijn daarbij onmisbaar. “Zo ben ik nu bijvoorbeeld met een school in het speciaal basisonderwijs en een instelling voor moderne kunst aan het onderzoeken hoe we een kunstwerk kunnen koppelen aan hun taaldoelen. En hebben we met ons nummer ’t Sexy Fokschaap een aflevering van Beuzeltime gebruikt om ‘t ex Kofschip uit te leggen. Het is mogelijk om de theorie op toffe wijze aantrekkelijk te maken voor kinderen. Als ik de baas was zouden schoolklassen veel vaker kunst en creativiteit inzetten als middel om in gesprek te gaan en lesstof te verwerken. Hoe beleeft een kind een schilderij, een film, of een voorstelling, waar herkent het kind zichzelf? Praat erover waarom Pietje een andere ervaring bij dit kunstwerk heeft dan Marietje. Zo komt kunst tot leven en krijgt het een meerwaarde.”

Gelukkig zijn er in Venlo meer mensen en instellingen die de waarde van creativiteit inzien. Zij zijn zich ervan bewust dat voor een kind een voorstelling in de Maaspoort aanleiding kan zijn om een nieuwe wereld ontdekken. Dat je bij van Bommel van Dam met een potje grond uit eigen tuin een verhaal over jezelf leert vertellen. Dat je onder het bekers rapen tijdens Zomerparkfeest, met een spiegel onder je kin de wereld op z’n kop kunt beschouwen. Waardoor je op speelse wijze leert dat er verschillende perspectieven mogelijk zijn om de wereld te bekijken.”

Bekijk ons magazine

Blader door onze artikelen in Venlovanbinnenstad

Hol-ogig egoïsme

Hol-ogig egoïsme

Column: Jac Buchholz | Beeld: Peter Janssen Het is op momenten chaos troef op de belangrijkste tweewielerverkeersader door de Venlose binnenstad. Die loopt van de Martinusstraat via de Grote Kerkstraat, Begijnengang en Nieuwstraat naar de Koninginnesingel. Fietsers...

Venlose binnenstadwinkeliers zeggen nee tegen winkelen met 2G

Venlose binnenstadwinkeliers zeggen nee tegen winkelen met 2G

De Venlose burgemeester Antoin Scholten liet in een interview met De Limburger weten dat hij vreest voor een invasie aan ongevaccineerde Duitsers die in Venlo willen winkelen. Hij pleit daarom voor invoering van 2G. Voorzitter Erik Manders van winkeliersvereniging...