Theatervoorstelling over dementie: “de verdrietige momenten komen voorbij, maar vooral ook de bijzondere”

22 september 2022

Op 24 september staat ‘Je kunt me gerust een geheim vertellen’ in De Maaspoort in Venlo. Deze voorstelling gaat over hoe een moeder dementie krijgt en hoe haar kind hiermee omgaat. Basis voor de voorstelling zijn de aantekeningen van theatermaakster en schrijfster van het stuk, Madeleine Matzer, in de periode dat ze voor haar moeder zorgde toen die aan dementie leed. “Het is de voorstelling geworden die ik graag had gezien toen het proces bij mijn moeder begon.”

Tekst: Jac Buchholz | Beeld: Marc Bolsius

‘Je kunt me gerust een geheim vertellen’ is inmiddels al tientallen malen op het podium gebracht. In het theater, maar eveneens in zorginstellingen. Madeleine Matzer wil in de voorstelling graag laten zien hoe het proces bij dementie verloopt, legt ze uit. “In de veertien jaar dat mijn moeder aan dementie leed, heb ik regelmatig notities gemaakt, in eerste instantie zonder bijbedoeling. Het ging om zinnen en opmerkingen van haar die ik lief, bijzonder, grappig of ontroerend vond. Pas na haar overlijden, drie jaar geleden, ontstond het idee voor de voorstelling.”

Waarnemen
Een voorstelling die niet hét maar een verhaal over dementie vertelt, zegt ze. “De voorstelling geeft een beeld van wat de ziekte met iemand, maar eveneens met zijn of haar naasten doet. Deels is dat voor iedereen anders, geen situatie is helemaal hetzelfde. Maar er zijn tevens overeenkomsten. Bovendien komen niet alleen de verdrietige momenten voorbij, maar eveneens de bijzondere.” Het verhaal draait dus om een moeder en haar dochter, beide gespeeld door actrice Juul Vrijdag. Het perspectief ligt bij de dochter, maakt Madeleine duidelijk. “Je ziet hoe de dochter haar moeder waarneemt. Maar in de dochter komen ook andere personen samen. Zo hebben mijn zus en broer en hun partners samen met mij de zorg voor moeder op zich genomen. En op een gegeven moment doet ook het zorgpersoneel dat, in het verpleeghuis waar ze een aantal jaren heeft gewoond.”

Grilligheid
Madeleine merkt op dat tegenwoordig veel mensen wel iemand met dementie in hun naaste omgeving kennen. “Het is volksziekte nummer een.” Lang niet iedereen kan daar, zegt ze, goed mee omgaan, zeker in de beginfase niet. “Met de voorstelling wil ik de bezoekers houvast geven. Ik schets de grilligheid van het proces, de zoektocht van de naasten, in dit geval de dochter en het feit dat iemand door dementie verandert en daar zelf niets aan kan doen. Je kunt het irritant vinden als iemand voor de zoveelste keer hetzelfde zegt, verdrietig worden als je moeder je niet meer herkent; dat is onderdeel van dat proces. Je wilt dat je vader, moeder of partner blijft zoals hij of zij was, maar dat is bij dementie niet realistisch. Je krijgt met een andere werkelijkheid te maken.”

Madeleine Matzer

Humor
In de voorstelling komen alle fases die Madeleine in de 14 jaar bij haar moeder waarnam voorbij, weliswaar verdicht. Er zitten veel autobiografische elementen in, zegt ze, al zijn sommige scènes wat algemener gemaakt. “Pijnlijk is bijvoorbeeld als ze niet meer mee kan met haar bridgeclub. Wat ik als bijzonder heb ervaren was dat mijn moeder lang last had van nare oorlogsherinneringen. Die verdwenen echter waardoor ze die als een ballast kon afwerpen. Zoals gezegd zijn er diverse verdrietige momenten, maar vooral ook hele leuke, momenten waarop de humor een belangrijke rol speelt, we veel hebben gelachen. Dat is inderdaad wel afhankelijk hoe je de ziekte benadert – dat is heel persoonlijk.” Madeleine typeert het proces dan in één zin. “Moeder raakte door de dementie steeds meer van haar herinneringen, van haar persoonlijkheid kwijt, maar het bleef mijn moeder, echter in de reset-stand.”

Persoonlijke verhalen
Ze wil met de voorstelling niet een heel gerichte boodschap meegeven, hoopt dat de bezoekers er ieder voor zich iets uit kunnen halen. “Voor sommigen zal veel herkenbaar zijn, voor anderen juist leerzaam. Ik wil laten zien dat er naast de nare kanten ook mooie kanten zijn, als je ze maar wilt zien. We houden na afloop altijd nagesprekken met de bezoekers en dan komen veel persoonlijke verhalen los van mensen die vrijwel altijd wel bepaalde elementen uit de voorstelling herkennen. Wat vooral belangrijk is, is dat iemand met dementie onmiskenbaar verandert, een ander mens wordt. Dat is in het begin wellicht lastig, maar als je je daar aan aanpast, beleef je ook veel mooie momenten.”

De voorstelling ‘Je kunt me gerust een geheim vertellen’ van MATZER Theaterprodukties vindt plaats op 24 september om 20:15 in de Frans Boermanszaal van De Maaspoort. Daarnaast zijn er drie besloten voorstellingen in oktober en november voor zorgprofessionals, mantelzorgers, familieleden van mensen met dementie en vrijwilligers. Klik hier voor kaarten.

Bekijk ons magazine

Blader door onze artikelen in Venlovanbinnenstad