Zwalmdragers vieren jubileum: een uitzonderlijke groep met hart voor Jocus en vastelaovend

14 november 2022

Afgelopen weekend vierden de Zwalmdragers van Venloos Vastelaoves Gezelschap Jocus het 13 x 11-jarig jubileum in het Venlose stadhuis. Archivaris Jaap Stroeken en Jan Klein, voormalig stadsprins, oud-lid van de Raad van Elf en tevens Zwalmdrager, vertellen over het ontstaan, het belang en de waardering die deze orde met zich meebrengt.

Tekst: Rob Buchholz | Beeld: Renier Linders

Waar de reguliere Orde van d’n Haan van Jocus in totaal acht gradaties kent, daar draait het bij De Orde van de Zwalm om buitengewone, jarenlange inzet en kent deze slechts één gradatie: het Commandeurschap. Een onderscheiding die slechts in hoge uitzondering wordt toegekend aan mensen met een meer dan bijzondere verdienste. Dan wel voor Jocus, dan wel voor de Venlose Vastelaovend in het algemeen. “Ja, ik moet toegeven: het voelt toch wel bijzonder op het moment dat je de Zwalm krijgt toegewezen,” aldus Jan Klein. “Je hoort ergens bij. Maar het is vooral de waardering die Jocus laat blijken door het toekennen van deze orde. Nee, het gebeurt niet ieder jaar en dat maakt deze orde ook zo bijzonder.”

Eerste vrouw
De Orde van d’n Haan werd in 1843 ingesteld. Op 8 februari 1879 dus gevolgd door de Orde van de Zwaluw, oftewel Zwalm. Een onderscheiding in de vorm van een Andreaskruis met vijf punten en in het midden voorzien van een zwaluw. Elke punt is voorzien van een kleur die tevens is terug te vinden in de kleuren van Jocus: rood, blauw, groen, wit of geel. De laatste Zwalm die werd toegewezen was een bijzondere. In 2019 kreeg zangeres en componist Hannelore Winter als eerste vrouw in de geschiedenis van Jocus deze orde toegekend.

Hannelore Winter de eerste vrouwelijke Zwalmdrager met Toine Hazenbosch (l) en Harry Pouwels (r).

Gé van Beek
Werden in het verleden vaak voormalige raadsleden van Jocus tot Commandeur in de Orde van de Zwalm benoemd, daar maken ook andere personen steeds vaker kans om deze titel te verdienen. Logisch, zo oordeelt Jan Klein. “Er zijn veel Venlonaren die zich op welke manier dan ook al 20, 30 of soms zelfs 40 jaar inzetten voor Jocus. Zij zetten zich al bijna hun hele leven met hart en ziel in voor de vereniging en verdienen deze orde dan ook. Neem iemand als Gé van Beek. Hij verzorgt al jaren de begeleiding van het Boerebroelofsgezelschap. Daarnaast is hij een belangrijke tekstschrijver voor acts als Pinda Wullem en Eige Leweit. Veel mensen weten dat niet, maar het is een man met het hart op de juiste plek. Dat hij in 2007 de Orde van de Zwalm kreeg uitgereikt was volgens mij niet meer dan terecht.”

Bijzondere inzet
Jaap Stroeken bevestigt de lezing van Klein. “Leden van de Raad van Elf kunnen bij Vors Joeccius XI een voorstel indienen om iemand deze bijzondere orde toe te kennen. De Vors beoordeelt volledig zelfstandig het verzoek of de betreffende persoon voor de Zwalm in aanmerking komt. Vaak blijft het zelfs voor leden van de Raad van Elf tot het laatste moment een verrassing of en wie een Zwalm krijgt. Het gaat daarbij dus niet om een paar jaar inzet, maar om personen die zich al decennia lang op bijzondere wijze voor Jocus of de vastelaovend hebben ingezet. Leden van de Raad van Elf krijgen de onderscheiding als ze elf jaar lid van de Raad zijn geweest.” Tot de groep personen die geen hoogheid bij Jocus of Raadslid zijn geweest, maar wel drager van de Zwalm zijn, behoren onder meer: Wiel Vestjens, Hay Crompvoets, Hein Sax, Piet Camps en Jan Pollux. Stroeken: “Binnen Jocus beschikken we natuurlijk over onze ledenadministratie, maar er zijn veel mensen die zich decennialang inzetten, zonder dat dit echt ergens wordt bijgehouden. Daarom kunnen anderen een verzoek indienen.”

Jan Klein, midden, is sinds 2005 Zwalmdrager

Waardering
Jan Klein kreeg de Orde van de Zwaluw in 2005 uitgereikt. Hij was in 1987 stadsprins en maakte vervolgens 17 jaar lid uit van de Raad van Elf. “Ja, toen wist ik wat er ging gebeuren. Als raadslid verstuur je een schriftelijke opzegging naar de voorzitter. Die moet officieel met het verzoek akkoord gaan. De Zwalm beschouw ik als een bijzondere waardering voor alle werkzaamheden en als de afsluiting van een fantastische periode als actief lid bij Jocus. De overhandiging vindt niet plaats tijdens de reguliere lintjesregen. Er wordt tijdens de zitting een apart moment voor vrijgemaakt. Dat geeft deze Orde toch nog net iets meer cachet. En die waardering gaat dankzij de Zwalm ook daarna door. Ieder jaar stelt de vereniging ons in de gelegenheid om met partner bij de Zitting aanwezig te zijn. Tijdens onze jaarlijkse feestavond bij Central krijgen we traditioneel bezoek van het nieuwe Dreejspan plus een aantal raadsleden. Alle Zwalmdragers waarderen dit bijzonder.”

De uitreiking van de Zwalm ondergaat overigens een kleine verandering. Deze zal vanaf volgend jaar plaatsvinden op vastelaoveszondag in het Venlose stadhuis. Stroeken: “Hannelore Winter was in 2019 de laatste die deze onderscheiding tijdens de zitting heeft ontvangen. Als er nieuwe kandidaten zijn, gebeurt dat vanaf 2023 dus voor het inscheete van de vastelaovend. Daarmee krijgt deze bijzondere traditie een fraaie nieuwe invulling.”

Bekijk ons magazine

Blader door onze artikelen in Venlovanbinnenstad