Heimwee nao Vastelaovend: ‘Mensen hadden vroeger weinig nodig om lol te maken’

9 februari 2022

Sef Derkx en Martin Peters verzorgen op 24, 25 en 26 februari de voorstelling ‘Heimwee nao Vastelaovend’ in City Cinema. Met behulp van unieke beelden uit het Polygoonjournaal en liedjes van net na de bevrijding schetsen zij een sfeerbeeld hoe Venlonaren in die jaren na de Tweede Oorlog toch uitbundig dit volksfeest vierden. “Mensen hadden vroeger weinig nodig om lol te hebben,” aldus Sef Derkx.

Tekst: Rob Buchholz | Beeld: collectie Sef Derkx

De titel ‘Heimwee nao Vastelaovend’ is bewust gekozen. Want hoewel Derkx en Peters een reis door de tijd maken, is er tevens een duidelijk vergelijk met situatie nu. Door alle coronaperikelen was het in 2021 niet mogelijk om Vastelaovend te vieren. Ook dit jaar zal het anders zijn. Hoewel er meer mogelijk lijkt, zijn er in ieder geval nog geen officiële activiteiten. Geen enkel probleem volgens Derkx. “We gaan dit jaar de herbronning van Vastelaovend ervaren. Een filosofisch begrip, maar treffend voor de huidige situatie. Natuurlijk moeten we de huidige situatie wel in perspectief zien. De Venlonaren die in 1946 eindelijk weer mochten feesten, hadden ellende van veel andere orde meegemaakt. De stad lag in puin, honderden inwoners waren overleden, velen verloren huis en haard. Maar toch, ze vierden Vastelaovend. Dat tijdsbeeld plus de overeenkomsten en verschillen met het heden, gaan we tijdens de voorstelling ‘Heimwee nao Vastelaovend’ bespreken.”

Stationsrestaurantie tijdens de jaren 50

Vieren bij de stationsrestauratie
Derkx, geboren in 1951, heeft zelf nog voldoende herinneringen aan Vastelaovend uit lang vervlogen tijden. Ook in zijn vroegste herinneringen beleefden mensen het feest anders, vooral eenvoudiger. “Een van mijn meest uitzonderlijke herinneringen is dat wij met hele gezin tijdens Vastelaovend steevast eindigden bij de stationsrestauratie. Lange tijd heb ik mij afgevraagd: waarom op die plek? Maar de toenmalig uitbater stelde daar altijd een heel programma samen. Mensen zongen en sjoenkelde daar aan het einde van de dag. Bovendien kreeg je in de stationsrestauratie suikerzakjes. En ieder jaar met Vastelaovend waren die anders. In het begin eenvoudig, maar vanaf de vroege jaren zestig met veel meer pracht en praal, passend bij het tijdsbeeld. Mensen verzamelden die en nog steeds zijn ze geliefd. Ieder jaar zijn er vele uitgegeven, maar die zijn nauwelijks bewaard. Dat maakt ze zo uniek.”

Essentie van Vastelaovend
De uitgelaten sfeer tijdens de Vastelaovend van toen, hield vele jaren aan. Sef weet hoe mensen met weinig gelukkig waren. “Zeker in de jaren na de Tweede Wereldoorlog was er veel armoede. Maar tijdens die drie dagen vierden de meeste mensen feest. Ze grepen elkaar onder de arm en liepen in lange rijen over de Vleesstraat en de rest van de stad. Ja, precies zoals in een liedje terugkomt ‘Van ut Gaasplein wies ut Viaduuk’. Mensen liepen joetsend door de stad. En bij Jocus Toekoms in ’t Ald Weishoès danste de jeugd in kringen. Met de armen over elkaars schouders. Die kring ging van dicht naar ver uit elkaar. Het leek op een dans uit de Middeleeuwen. Op die plek hebben zoveel generaties geleerd om de essentie van Vastelaovend te vieren. Ik mag toch hopen dat dit na die grootschalige renovatie weer mogelijk is.”

Zing nog ens
De essentie van pure Vastelaovend kreeg Sef thuis met de paplepel ingegoten. “Mijn moeder had een prima stem en zong graag. Ze kon intens genieten van de Venlose leedjes. Uit de jaren vijftig en zestig stammen zoveel echte klassiekers. Och waas ik maar, Minsekinder en noem ze allemaal maar op. Ze worden nog steeds gezongen. Maar vroeger was de beleving heel anders. Voor Vastelaovend waren er slechts een paar momenten om echt in de stemming te komen. Mijn moeder en vele anderen keken daar echt naar uit. Theu Boermans was één van mijn jeugdvrienden. Ook hij had een geweldige stem. Omdat zijn vader toen vele liedjes schreef, kende Theu ze al voor de Leedjesaovend. Als hij bij ons thuis op bezoek kwam, vroeg moeder altijd nieuwsgierig: ‘En Theu wie zien de nieje leedjes?’ Ik herinner mij nog goed dat Zing nog Ens inzette. Niemand kende dat liedje, maar wij wisten direct: dit nummer komt bij de eerste vier. Als ik nu dat plaatje draai, denk ik altijd weer terug aan dat moment. Die sfeer in onze huiskamer, mijn moeder en hoe wij dat liedje voor de eerste keer beleefden. Dat was fantastisch.”

78-toeren platen
Het op eenvoudige Vastelaovend vieren en toch intens genieten, zag Sef Derkx tevens terug bij één van zijn tantes. “Zij was in het bezit van oude, kleine pick-up en diverse 78-toeren platen van muziekwinkel Kwak. Ja, Vastelaovendplaten. Dan zat ze op haar kamertje, de muziek aan, een citroenlikeurtje met suiker erbij een meezingen. Helemaal alleen. Daar kon mijn tante intens van genieten. Zoals gezegd: de mensen hadden vroeger weinig nodig toch lol te hebben. Toen ze naar het verpleeghuis vertrok heeft ze mij die 78-toeren platen geschonken. Ik draai ze nog steeds met veel plezier. Nee, die neem ik nooit mee naar vinylavonden. Daar zijn ze mij te kostbaar voor.”

Verkleed op de foto
De eenvoudige wijze van leven betekende ook dat er weinig geld was om speciale Vastelaoveskleding te kopen. “Een andere tante maakte ooit speciaal voor mij een indianenpak. Inclusief een mooie tooi. Mijn ouders vonden het dusdanig prachtig dat ze mijn broer Sjeng en mij meenamen naar fotostudio Linders op de Klaasstraat en mij op beeld vast te leggen (zie foto boven). Dat was toen gebruikelijk. In de binnenstad waren diverse fotospeciaalzaken. Mensen gingen daar verkleed naar toe en lieten mooie foto’s maken. Een zelfde fenomeen zag je terug bij de Prins van Oranje en het Nationaal. Direct na binnenkomst werden er foto’s gemaakt voor een door Piet Camps beschilderd bord. Daarin was Venlo uniek. In vele familiealbums zijn dergelijke foto’s uit de jaren vijftig en zestig terug te vinden.”

Beleving van liedjes
En leven we anno 2022 in heel andere tijden. De beleving van liedjes is anders, er zijn veel meer evenementen en de mensen hebben veel meer geld om uit te geven aan kleding en andere zaken. “Vroeger waren er slechts een paar liedjes die overal hoorbaar waren en iedereen meezong. Liedjes waren zo enorm essentieel. Door het enorme aanbod is dat tegenwoordig anders. We hebben zoveel verschillende Venlose en Limburgse liedjes om uit te kiezen. En vergeet dan al het andere aanbod aan muziek niet. In de jaren vijftig en zestig leefden mensen toe van Leedjesaovend naar het moment dat het singletjes met vier liedjes uitkwam tot dat ze met Vastelaovend ook daadwerkelijk gezongen konden worden. Het was veel inclusiever. En Venlo was natuurlijk gezegend met een enorme hoge kwaliteit van de liedjesschrijver: Pollux, Boermans, Luxembourg en anderen. Die kwaliteit is er nu ook nog, maar de beleving is anders.”

Heimwee
Al die genoemde elementen die zo kenmerkend zijn voor de Vastelaovend uit lang vervlogen tijden komen tijdens de voorstelling ‘Heimwee nao Vastelaovend’ aan bod. Met beelden en liedjes. Maar ook om het verschil tussen de situatie van net na de oorlog te vergelijken met de huidige coronacrises waardoor Derkx hoopt dat mensen een en ander toch in perspectief gaan zien. “Denk eens terug hoe de geëvacueerde Venlonaren terugkeerden in hun gebombardeerde en verwoeste stad, maar toch kozen zij ervoor om in februari 1946 uitbundig Vastelaovend te vieren. Zij hadden heimwee naar het leven van voor de Tweede Wereldoorlog. De jaren dat de Venlose Revue in opkomst was, het Venloos dialect steeds belangrijker werd en men de Vastelaovend herontdekt had. Ook de spreuk ‘Venlo stedje van lol en plezeer’ van Funs van Grinsven dateert van voor de oorlogsjaren. Een zin die nu nog steeds van toepassing is. De mensen hadden niets meer. Ze hadden huis en haard verloren. Maar toch wilden ze vieren. De beelden van het Polygoonjournaal zijn daarom zo uniek. In de rest van het land keken ze vol verbazing naar de Venlonaar die leven vierde. Tussen mijn lezingen door zal Martin Peters de liedjes van toen op gitaar spelen. Het zijn klassiekers en we hopen dat de hele zaal ze dan meezingt.”

Kaarten voor de drie voorstellingen zijn via deze link te bestellen. Sef Derkx hoopt dat het kabinet aanstaande dinsdag verdere versoepelingen aankondigt, zodat ze van de volledige capaciteit van de zaal bij City Cinema gebruik kunnen maken.

Bekijk ons magazine

Blader door onze artikelen in Venlovanbinnenstad