Hoe de Venlose WO-II-slachtoffers van ‘friendly fire’ te herdenken?

4 mei 2021 | Leestijd: 4 minuten

Bijna 300 slachtoffers vielen er in de Venlose binnenstad in het najaar van 1944 tijdens de bombardementen van de geallieerden op de stadsbruggen, het zogenaamde ‘friendly fire’. Venlonaar Mattie Peeters wil die slachtoffers uit de anonimiteit halen met een namenmuur. Een locatie heeft hij al op het oog. Maar is dat de juiste?

Tekst: Jac Buchholz | Beeld: VenloVanbinnen

Het was rondom de viering van 75 jaar bevrijding dat bij Mattie Peeters het idee voor de namenmuur opkwam. “Waarom die bijna 300 slachtoffers niet op een concretere manier herinneren. Ja, ik weet dat er al een monument is, maar dat is klein en staat op een weinig aantrekkelijke plek, Aan het begin van de fietsbrug aan de Prinsessesingel. Maar weinig mensen zullen het daar vinden. Bovendien is het te algemeen.”

Concreet
Een namenmuur is juist wel enorm concreet, zegt hij. “Je geeft de slachtoffers zo een naam.” Een locatie voor de namenmuur heeft hij ook al in gedachte: het Synagogeplein in de wijk Q4. Meer specifiek de daar aanwezige halfronde muur aan de Kwietheuvel. In die omgeving stond ooit, tussen 1865 en 1965, een synagoge. Die kwam tijdens en na de oorlog leeg te liggen en werd uiteindelijk afgebroken – vanwege de gevolgen van de oorlog was er in Venlo geen Joodse gemeenschap meer. Het herinneringszuiltje voor die synagoge stond lange tijd naast het voormalig stadskantoor. Vanwege vandalisme staat het nu in het Gemeentearchief.

Versterken
In plaats ervan is er in de bestrating van het plein het kunstwerk ‘Het verschuivend perspectief’ van kunstenaar Ton Slits aangebracht. Dat verwijst naar het goede en het kwade en alle verschrikkingen van oorlogen. Volgens Peeters kunnen beide herdenkingsmonumenten goed samen. Omdat niet iedereen die mening deelt besloot Peeters, zijnde filosoof, zijn idee opnieuw te beschouwen. “Ik ben nog steeds van mening dat de namenmuur en het kunstwerk elkaar kunnen versterken. Maar als er een andere geschikte locatie is, vind ik dat ook prima.”

Het bestaande monument aan de Prinsessesingel

Gevoelig
Hij weet dat er meer haken en ogen aan zijn idee zitten. “Natuurlijk heb ik me afgevraagd of je alleen de slachtoffers van de geallieerde bombardementen bij naam moet herdenken of alle Venlose slachtoffers? Een andere vraag was hoe je alle namen achterhaalt. Ik heb er inmiddels met historicus Marcel Hogenhuis over gesproken. Hij heeft alle namen in een database. In de Volkskrant stond vorige week een artikel over een soortgelijk initiatief in Amsterdam. Daar ook dilemma’s. Bijvoorbeeld dat alleen slachtoffers die geen graf hadden, genoemd zouden worden. Het ligt allemaal dus heel gevoelig.”

Bewustwording
Peeters weet dat er nog heel wat water door de Maas zal stromen voordat een namenmuur, op welke locatie ook, is gerealiseerd. Erkent dat er het nodige onderzoek moet worden gedaan. “Maar het idee is er, nu is het zaak dat er vanuit een breed perspectief naar wordt gekeken. Het zou bijvoorbeeld goed zijn een ondersteunende stichting op te richten. Maar nogmaals, belangrijk is om de slachtoffers met zo’n wand een naam te geven, ze uit de anonimiteit te halen en bewustwording te creëren.”

Instortend pand
Stadschroniqueur Sef Derkx verwijst bij het horen van het idee van Mattie Peeters meteen naar het project ‘Heel Limburg is vrij’ dat in maart 2020 op de Markt in Venlo werd opgevoerd. “Tijdens die voorstelling zijn al de namen van de slachtoffers van de bombardementen op de Maasbruggen op de gevel van het stadhuis en de panden links en rechts ervan geprojecteerd en werden er ook een aantal voorgelezen met vermelding van hun leeftijd. We lieten ook authentieke filmbeelden zien van de bombardementen op Venlo uit het Imperial War Museum in Londen. Er was bovendien een animatie van het instortend pand van Nellissen. Heel indrukwekkend, de aanwezigen zaten op het puntje van de stoel”

Filmbeelden
Hij kan zich zo voorstellen, dat dit onderdeel van het project iedere vijf jaar wordt herhaald, op 13 oktober, de dag van het eerste geallieerde bombardement. “Op die manier haal je de slachtoffers uit de anonimiteit en doe je recht aan de geschiedenis. Je zou het respectvol kunnen combineren met muziek, poëzie of spoken word. Er zijn ook filmbeelden uit de binnenstad van een amateur die illegaal gemaakt zijn na een van de bombardementen. Ontroerend en onthutsend, ik krijg het koud als ik eraan denk.”

Keulsepoort
Een permanente herdenkingsplek als een namenmuur zou volgens hem wel kunnen, maar ook hij ziet de nodige hobbels bij de realisatie. “Waarom alleen de slachtoffers van die bombardementen en niet alle Venlose slachtoffers? We herdenken het einde van de oorlog tegenwoordig op 3 maart omdat op die dag alle delen van Venlo bevrijd waren terwijl Venlo zelf dat op 1 maart 1945 was. Maar die herdenking is spijtig genoeg door het College van B&W afgeschaft. Het zou verwarrend zijn, was het argument. Wat een flauwekul. Op 4 mei herdenken we nationaal de slachtoffers, inmiddels ook van andere oorlogen. Moet je dan de Venlose slachtoffers apart herdenken?” Hij noemt dan een alternatieve locatie, mocht de namenmuur er komen. “Dan zou de Keulsepoort toepasselijk zijn. In de onmiddellijke omgeving – bij het Rembrandttheater, aan de Parade, Nassaustraat en Picardie – vielen zoals gezegd op 13 oktober 1944 de eerste bommen en dus eerste slachtoffers van de geallieerde luchtaanvallen op de Maasbruggen.”

Meerdere mogelijkheden
Tot slot een korte reactie van wethouder Marij Pollux, wethouder cultuur en projectwethouder Q4: “Een idee of initiatief vanuit inwoners zelf waarderen we altijd. En zoals hier al duidelijk is, zijn er meerdere meningen en mogelijkheden. Zo’n idee moet zorgvuldig worden uitgewerkt. Dat betekent dat er gesproken moet worden tussen en met de initiatiefnemers en andere betrokkenen en dat alle belangen en mogelijkheden goed worden afgewogen.”

Bekijk ons magazine

Blader door onze artikelen in Venlovanbinnenstad

Petatte Wiel: “Na 29 jaar strijd zijn we lamgeslagen”

Petatte Wiel: “Na 29 jaar strijd zijn we lamgeslagen”

Komt er na 60 jaar een einde aan een rasecht Venloos bedrijf? Of krijgt Dave Verstappen, huidige eigenaar van Petatte Wiel nog een laatste kans? Bovenop alle onzekerheid over de lange termijn koos de gemeente er eind maart voor om het gebied rondom zijn frietkraam...

VVV-fans organiseren supportactie voor degradatiekraker tegen RKC

VVV-fans organiseren supportactie voor degradatiekraker tegen RKC

Aanstaande zaterdag speelt VVV-Venlo tegen RKC-Waalwijk. Hoewel dit een reguliere competitiewedstrijd betreft, heeft deze degradatiekraker alle facetten in zich van een rasechte finale. Puntverlies in dit duel kan fatale gevolgen hebben voor de Venlose Eredivisieclub....