Leon Vrijdag legt de mystiek van het leven achter de kloostermuren op beeld vast

31 januari 2022

Fotograaf Leon Vrijdag bezocht eind 2019 een aantal keren het Heilig Hart Klooster van de Blauwe Zusters in Steyl. Zijn doel: het op beeld vastleggen van het leven achter de kloostermuren. “Wij hebben daar als buitenstaanders een bepaald beeld bij, maar ik heb zelf ervaren dat dit niet overeenkomt met de werkelijkheid.”

Tekst: Rob Buchholz | Beeld: Leon Vrijdag

Vele jaren lag de focus bij Vrijdag op het fotograferen van onder andere bruiloften, communies en modellen. Voor zichzelf was hij vaak bezig met het vastleggen van andere onderwerpen zoals de natuur en de mens. Uiteindelijk hakte hij de knoop door en besloot dat de tijd rijp was voor minder fashion en glamour en de focus te verleggen naar meer diepgang. Hij zocht een aantal projecten uit die meer tijd zouden kosten en waarin hij een nieuwe uitdaging vond.

Mysterieus
“Ik vind het boeiend om te zien wat mensen doen en hoe ze leven. Dat zit in mij. Na mijn studie in de jaren negentig heb ik veel gereisd en ik probeerde toen al om het verhaal achter een persoon met behulp van fotografie vast te leggen.” Het Heilig Hart Klooster in Steyl werd één van die onderwerpen die hij een aantal jaren geleden als project uitzocht. Het idee was er, maar daarmee was Vrijdag nog niet binnen. Waarom dat onderwerp? “Zoals gezegd: er gaan veel verhalen rond over het leven binnen de kloostermuren, maar we weten er in principe weinig van af. Dat mysterieuze intrigeerde mij. Wat ik met de foto’s precies wilde gaan doen, was voor mij op dat moment nog niet duidelijk. Het eerste doel was: vastleggen.”

Toestemming
Vrijdag stuurde een mail waarin hij zijn plannen uit de doeken deed. Vrij snel volgde een reactie waarin het telefoonnummer van de juiste contactpersoon vermeld stond. “Ik mocht langskomen voor een eerste kennismaking. Tijdens dat eerste gesprek hebben we mijn plan besproken en al snel werd duidelijk dat de mensen in het klooster ervoor open stonden om aan dit project mee te werken.” Bij dat eerste bezoek werd Vrijdag direct duidelijk dat het traditionele beeld die buitenstaanders van het kloosterleven hebben, niet juist is. “De zusters liepen vaak in gewone burgerkleding rond, niet altijd in habijt. Tevens viel mij de openheid en ongedwongen sfeer op. Uiteindelijk kreeg ik twee weken na dat eerste gesprek toestemming om het leven van de zusters op beeld vast te leggen. We planden een aantal dagen in en het project kon van start.”

Gesprekken en poseren
Bij al zijn bezoeken kreeg hij continu begeleiding. “Ik mocht in veel ruimtes fotograferen, maar bijvoorbeeld niet op de verpleegafdeling. Begrijpelijk. Daar verblijven de zusters die ziek zijn en dagelijkse verzorging nodig hebben. Deels doen ze dat zelf, maar er is vanzelfsprekend ook professioneel personeel aanwezig om deze taken uit te voeren.” Hij respecteerde de wens van de Blauwe Zusters en begon met het fotograferen van hun leven in de eetzaal, de keuken en in de avonduren als ze bezig waren met kaarten, lezen, gesprekken, gewoon tv kijken en zelfs in de stilteruimtes. “Met veel zusters heb ik uitgebreid over hun leven gesproken. Velen waren zelfs gewoon bereid om te poseren. Of het nu binnen was of tijdens hun werkzaamheden in de tuin.” Dan lacht Vrijdag. “Bij de gesprekken die de zusters onderling in de avonduren voerden, kwam ook wel eens een fles wijn op tafel en werd er zelfs wel eens ‘unne vieze mop’ verteld. Ja, ondanks de serieuze sfeer hebben ze regelmatig ook veel plezier met elkaar. Het zijn uiteindelijk gewone mensen, net zoals wij. Eigenlijk leiden ze een heel gewoon leven. Alleen kiezen zij ervoor om zich in dienst van het geloof te stellen.”

Selfies
Tot verrassing van de Venlose fotograaf kreeg hij uiteindelijk toch toestemming om zelfs de situatie op de verpleegafdeling met de camera vast te leggen. Vrijdag geeft toe dat het soms toch lastig was om daar beelden te schieten. “Ik wilde te allen tijde hun privacy respecteren, maar ik merkte dat de wisselwerking tussen mij en de zusters bijzonder prettig verliep. Er was vertrouwen.” Tijdens de keren dat hij in het klooster aanwezig was, verbleef er tevens een zuster uit Brazilië. “Bij haar vertrek zwaaiden ze met witte zakdoekjes en kreeg ik toestemming om foto’s te maken. Dat deden ze zelf ook. Ja, gewoon ‘selfies’ met een mobieltje. Ze gaan dus gewoon met hun tijd mee.”

Vrijdag sprak met de zusters af dat hij begin 2020 weer langs zou komen om de foto’s te overleggen. Daarna zou nog een overleg volgen om te kijken wat ze precies met de beelden van plan waren. Een expositie? Een boek? Zover kwam het niet. Corona gooide ook hier roet in het eten. “Het is een kwetsbare groep, dus heb ik mij niet verder opgedrongen. Een aantal weken geleden kwam ik de foto’s weer tegen en besloot een album voor mijzelf samen te stellen. Allemaal in zwart-wit. We zijn twee jaar verder en misschien hebben zij inmiddels wel een idee wat ze met de foto’s willen. Misschien geven we meer mensen de gelegenheid om het boek te bestellen of gaan we toch voor een expositie? Dat gaan we nog eens rustig bespreken. Ik ben de Blauwe Zusters in ieder geval dankbaar dat ze mij als fotograaf deze kans hebben gegeven.”

Bekijk ons magazine

Blader door onze artikelen in Venlovanbinnenstad