Radio Heideroosje – van piraat tot cultureel erfgoed

10 augustus 2020

“Ik ga door met zenden tot in Venlo een lokale zender komt.” Het zijn de legendarische woorden die Herm Faessen, alias ‘De Rat’ sprak tijdens een zitting van de politierechter in Roermond waar hij veroordeeld werd voor illegale radio-uitzendingen in Venlo onder de naam Radio Heideroosje.

tekst: Leon Vrijdag | Beeld: Archief Radio Heideroosje

“Het was mijn moeder die op het idee kwam om te gaan uitzenden,” vertelt dochter Erna Faessen. Hilversum draaide in die tijd alleen maar Engels-talige muziek en Joke Faessen wilde op een ludieke manier en vooral voor de lol de concurrentie aan gaan door Nederlandse, Duitse –en dialectmuziek de ether in te gaan brengen. En dus moest en zou er een ‘bakkie’ komen in huize Faessen. Samen met Herm ging Joke Faessen naar Bauer Electronics op de Kleine Kerkstraat in Venlo en vertelde de verkoper wat haar wens was. De brave man kwam met het in die tijd zeer populaire en legale 27mc ‘bakkie’ aan maar kreeg te horen dat dit niet was wat mevrouw Faessen zocht. Joke Faessen wilde een ‘bakkie’ waarmee ze muziek kon uitzenden. Dat dit illegaal was maakte even niet zoveel uit. Uiteindelijk kwam Joke thuis met een ‘bakkie’ van vijf watt. Niemand kon op dat moment vermoeden dat dit het begin was van de lokale omroep die nu Omroep Venlo heet.

 

Heideroosje
De zender kreeg de naam ‘Heideroosje’, vernoemd naar ‘Oh Heideroosje’ van De Havenzangers. De eerste uitzending was op 23 maart 1980. Omstreeks 22.00 uur klonk met veel gekraak ’Oh Heideroosje’ in de ether. De apparatuur hield het echter niet lang vol en binnen 24 uuur was de zender weer uit de lucht. Maar al snel werd er betere zendapparatuur aangeschaft en konden de uitzendingen weer beginnen. De eerste periode kon Herm Faessen ongestoord zijn gang gaan en de mensen in Venlo vermaken met muziek en aldehoore. “Radio piraterij was een nieuw fenomeen, en het duurde even voordat er in het Venlose op gereageerd werd,” zegt oud medewerker Frank Lommen. Indertijd had het signaal van een zender veel zogenaamde spiegels. Het uitgezonden signaal is dan ook te horen op nevenfrequenties dicht in de buurt van de zender. Zo was in de straat de zender overal te horen. Behalve uit de radio klonk het ‘hoeperdepoepie’ en ‘holliekedee’ ook uit de stofzuiger, de föhn, de TV en andere elektrische apparatuur. Daarom werd er bijvoorbeeld tijdens voetbalwedstrijden ook niet uitgezonden.

Succes
Vanaf dan gaat het snel met Radio Heideroosje. Het bereik wordt groter, de Rat zoals Herm Faessen zichzelf noemt, is in een groot gebied van Noord- Limburg en in het Duitse grensgebied te horen. De populariteit van de zender groeit met de dag. Op een gegeven moment wordt er dagelijks in de ochtend, en in de nacht uitgezonden. Dat doet Herm met zoveel bezieling dat hij menigeen zelfs in de nachtelijke uren aan de radio kluistert. Op 14 mei 1980 bereikt de zender de eerste mijlpaal van vijfhonderd zenduren waarvan één keer zelfs bijna dertig uur onafgebroken. En hoewel de uitzendingen illegaal zijn is de Rat verre van voorzichtig. Hij verraad op de radio zijn naam en adres en bij de uitreiking van de nieuwe plaat van De Vrijbuiters deelt hij stickers uit aan het toegestroomde publiek. “De PTT heeft geen peilwagen meer nodig”, zegt de Rat, “die weten me wel te vinden”. En toch gebeurt dit lange tijd niet. Maar uiteindelijk na meer dan duizend zenduren komt het moment dat de PTT samen met de politie aan de deur staat om Heideroosje uit de lucht te halen. Erna Faessen herinnert zich dit moment nog als de dag van gisteren. “De mannen van de PTT kwamen samen met de politie binnen om de spullen in beslag te nemen. Pap zat midden in de uitzending en kreeg nog keurig de tijd om af te kondigen,” aldus Erna. Toen ging de stekker er uit en werd radio Heideroosje het zwijgen opgelegd. De zend –en geluidsapparatuur en alle grammofoonplaten werden in beslag genomen. “De mannen van de PTT vroegen de politie om een handje te helpen bij het inladen van de spullen, maar het antwoord van de agenten luidde: “Nee, jullie willen hem uit de lucht halen niet wij,” lacht Erna. De Rat reageerde rustig maar teleurgesteld op het gebeuren. “Mijn vader was altijd rustig. Hij was niet gemakkelijk uit het veld te slaan.” De actie van de PTT had niet veel uitgehaald. Nog diezelfde middag werd er aan de keukentafel druk gesoldeerd en enkele uren later was Heideroosje weer te beluisteren. “Ze krijgen de Rat niet uit de ether,” zei de radiopiraat destijds.

 

Engelstalig
Het Venlose luisterpubliek vermaakte zich prima en in menige huiskamer klonk op 103.8 Mhz de legendarische binnenkomer “hoeperdepoepie, holliekedeej en heej is dan weer die rrrrat van rrrradio Heiderrrroosje!”, uit de speakers. Het aantal mensen wat de Rat steunde nam toe. “Het werd drukker aan de keukentafel,” zo herinnert Erna zich. Eén van de medewerkers was Frank Lommen. Frank vertelt:”Toen mijn oma overleed in januari 1981 had ik een stapeltje grammofoonplaten waar ik niets mee deed. Deze heb ik toen aan Herm gegeven. Er zat ook Engelstalige muziek tussen waar hij niets mee kon omdat hij daar niets van kende. Op een zondagmorgen zei hij op de radio dat ik die zelf maar moest komen draaien. Ik lag nog in bed maar ben onmiddellijk naar de studio van Heideroosje gegaan en heb daar een uur lang Engelstalige muziek gedraaid. Zo ben ik uiteindelijk als medewerker bij de zender terecht gekomen. Als Herm even geen zin had draaide ik voor hem ook Nederlandstalig, maar hij vertelde mij wel wat ik moest draaien.”

De Vrijbuiters
Ook de lokale dialectbands profiteerden mee van het succes van radio Heideroosje. Zoals bijvoorbeeld de Vrijbuiters. Voorman Ben Verdellen heeft wel eens verteld dat het succes van De Vrijbuiters voor een deel aan Heideroosje te danken was. De Rat draaide de nieuwe plaat van de Vrijbuiters regelmatig waardoor veel luisteraars de muziek ook leuk gingen vinden. Als dank hiervoor kreeg de Rat de langspeler gratis aangeboden van de band.

Fluitketel
Nederlandse en Duitse muziek voor ‘gewone’ mensen en moëlerie werden het handelsmerk van de Rat. De man had humor en bracht dat op geheel eigen wijze de ether in. “Op een dag belde een vrouw naar de studio met de vraag of Heideroosje aan het uitzenden was want ze kon niets ontvangen”, vertelt Frank Lommen. “De Rat zegt tegen de vrouw dat ze een fluitkaetel aan het raam moet zetten en dan nog eens moet proberen om de zender te ontvangen”. Zo gezegd, zo gedaan maar nog steeds geen ontvangst. De Rat zegt tegen de dame in kwestie “Draai de tuut van de fluitkaetel in de richting van de Maasbrök.” Zelf draait hij ondertussen de antenne op het dak in de richting van het huis van de beller. Frank Lommen: “En ja hoor, mevrouw had ontvangst en kon naar Heideroosje luisteren. Ondertussen lagen wij dubbel van het lachen”. “Het werd steeds gekker”, zo vervolgt Erna, “Op een gegeven moment kocht mijn vader een bel zoals ook Barend Barendse die had. Die hing in de woonkamer aan de muur en als er een verzoeknummer aangevraagd werd voor iemand die jarig was, trok hij aan die bel en klonk ‘lang zal hij leven’ uit de speakers. Soms trok hij in zijn enthousiasme zo hard aan die bel dat dat ding van de muur viel.”

 

Herinneringen
Iedereen bewaart warme herinneringen aan de Rat. Legendarisch is het jubileumfeest van de fanfare in 1980. Om het jubileum te vieren had de fanfare een tent neer gezet op de Kop van de Weerd in Venlo. “De eerste avond was er bijna niemand in de tent,” zo herinnert Erna zich. Om het weekend te redden kwam Jos Wolff een dag later mijn vader vragen om ‘s avonds plaatjes te draaien”. De zender, draaitafels en antenne werden naar de tent aan de Maas verhuisd en die avond zond mijn vader live uit vanaf de Kop van de Weerd. De tent was tot aan de nok gevuld, er kon niemand meer bij.” Frank Lommen herinnert zich ook nog heel goed de ‘Tour du Tref’. Ten tijde van de Tour de France had het Trefcenter in de winkel een aantal hometrainers neergezet waar mensen konden fietsen. Wie de snelste tijd klokte kon mooie prijzen winnen. “Al snel werd er ook een categorie voor alleen zendpiraten in het leven geroepen en fietsten we tegen elkaar. “Het werd een hilarische wedstrijd die ik wist te winnen”. De prijzen bestonden uit tweedehands spullen, beschikbaar gesteld door de overige piraten. “Deze werden op de laatste avond uitgereikt in de Keulse Kar op de Parade. Natuurlijk werd er flink geproost op de einduitslag. En het werd weer een bijzonder gezellige avond,” lacht Frank.

Verzoeknummers
May van Tongerlo heeft eveneens mooie herinneringen aan de tijd van Heideroosje. “Mijn moeder is een zus van Joke Faessen, de moeder van Erna. Zij was tevens één van de medewerksters van de zender,” aldus May. Na school ging May meestal meteen naar de Schutroestraat 20 omdat haar moeder daar aan het werk was bij Heideroosje. “Ons hele dagelijkse leven werd door de zender bepaald,” zo vervolgt Erna het verhaal, “Er werd tussen de uitzendingen door gekookt, gegeten en geslapen. De deur stond altijd voor iedereen open. Er kwamen mensen grammofoonplaten brengen of zomaar even langs voor een kop koffie en een gezellig praatje. En alles speelde zich af aan de keukentafel. Op de keukentafel stond een telefoon waar luisteraars hun verzoeknummers konden doorgeven. Deze werden dan op een notitieblok genoteerd en ergens in de uitzending gedraaid. Frank: “Op een gegeven moment had Herm een schakeling weten te maken tussen de telefoon en de zender zodat luisteraars live in de uitzending konden.”

 

Lokale omroep
Tussen alle uitzendingen door draaide de Rat ook nog als DJ in diverse Venlose café’s. Eén van deze café’s was ‘De Keulse Kar’ op de Parade. Een echt Piratencafé volgens Frank Lommen. De Rat vertelde tegen iedereen die het horen wilde dat hij bezig was met een lokale zender. Wat ooit begonnen was als een soort grap groeide uit tot een ideaal; een lokaal radiostation in Venlo. Volgens de Rat was er ruimte genoeg op de FM en was er wel degelijk behoefte aan een lokaal station waar ieder uur een nieuwsbulletin op uitgezonden kon worden, afgewisseld met muziek en regionale sport. Een radiostation waaraan volgens hem iedere Venlonaar zou kunnen meewerken. De Rat kreeg veel steun uit zijn directe omgeving. Vanuit heel Venlo kreeg hij grammofoonplaten en als het nodig was apparatuur. Er waren zelfs twee bedrijven in Venlo die hem steunden. Er had zich een grote groep vrijwilligers rondom de Rat verzameld. “Heideroosje was één groëte femilie,” zegt Erna, “Mijn vader was deze mensen enorm dankbaar”. Dat zag je bijvoorbeeld terug met Sinterklaas. Dan waren er voor iedereen geschenken en lag de tafel vol met snoepgoed.”

Uit de lucht
Ondertussen hadden de politie en de PTT hem in de smiezen. Ook omdat de Rat verre van voorzichtig was. Het interesseerde hem niet dat hij illegaal bezig was. Met grote regelmaat werd de zender uit de lucht geplukt. Een keer zelfs zeven keer in tien dagen, en toch kwam hij telkens weer terug. Niets kon hem stoppen, alle geldboetes en veroordelingen ten spijt. In totaal werd hij vijftien keer in drie jaar tijd uit de lucht gehaald, maar telkens was hij na enkele uren weer in de lucht. “Breng me maar apparatuur en ik begin zo weer, “ riep de Rat nadat hij weer eens uit de lucht gehaald was. “De PTT had er bijna een dagtaak aan,” lacht Erna. “Op een gegeven moment kwam alleen nog maar de recherche aan de deur. De rechercheurs Bosman en van Eick waren inmiddels goede bekenden van de Rat geworden.”Telkens als hij terug kwam deed hij dat volgens en vast ritueel dat begon met ‘Oh Heideroosje’ van de Havenzangers.

 

Gevangenis
Op zeker moment werd de Rat door de rechtbank in Roermond veroordeeld tot zes maanden gevangenisstraf. Op 24 januari 1983 moest de Rat zich melden in gevangenis Ter Peel in Evertsoord. “Ik vergeet die dag nooit meer”, zegt Erna, “Ik vertelde aan mijn toenmalige lerares dat ik mij die dag niet zo lekker voelde omdat mijn vader naar de gevangenis moest”. Het antwoord wat Erna krijgt zal haar altijd bijblijven: “Dan had jouw vader maar niet iets moeten doen wat verboden is,”aldus de lerares. Om zijn vele relaties te laten weten dat hij een tijdje opgesloten zat had de Rat prentbriefkaarten laten maken. Hij was voor enkele maanden monddood, maar had de rechter bij zijn veroordeling al beloofd dat hij hoe dan ook terug zou komen. “Ik ga door met zenden tot in Venlo een lokale zender komt”, aldus de Rat.

Suikerziekte
Zes maanden was het stil in de ether. Erna: “We gingen iedere week op bezoek. De negerzoenen smaakten prima, mijn vader kocht ze altijd voor ons bij de SRV als we op bezoek kwamen”. Tijdens zijn periode in de gevangenis belde de Rat met het thuisfront. Herm Faessen vertelde zijn vrouw Joke dat hij teveel ‘sôkker’ had waarop zijn vrouw zei: ‘wiezoeë tevuul sôkker, ik heb dich gaar gen sôkker mei gegaeve’. Bij nader inzien bleek dat ze in de gevangenis ontdekt hadden dat de Rat leed aan suikerziekte.

Dagvaardingen
De dagvaardingen tegen de Rat zijn ontelbaar. “Hij is vaak verraden door andere zendpiraten,” aldus Erna. “Hij voelde zich in de steek gelaten door zijn collega-zendpiraten die zich allemaal terugtrokken omdat er gevangenisstraffen werden uitgedeeld.” Ook was Herm Faessen teleurgesteld in de Venlose politiek omdat hij vanuit deze hoek steun verwacht had in zijn strijd voor die lokale omroep. De enige steun die de Rat kreeg was van zijn eigen achterban. “Tijdens de rechtzaken ging vaak heel Genooi mee naar Roermond om mijn vader te steunen,”, vertelt Erna “Voor het gerechtsgebouw werden dan groepsfoto’s gemaakt.” De Rat had tevens het gevoel dat hij zwaarder gestraft werd dan andere zend-piraten. Volgens de officier van justitie mr. J. van Mechelen was dat echter niet het geval. “De heer Faessen stond telkens terecht om zich te verantwoorden voor het illegaal uitzenden van radioprogramma’s. Zijn streven voor een lokale omroep staat daar geheel buiten,” aldus Van Mechelen destijds tegen het Dagblad voor Noord-Limburg.

Het einde
Ondanks alle tegenslagen, veroordelingen en geldboetes gaat de Rat door met uitzenden. Maar uiteindelijk komt er op toch een einde aan radio Heideroosje. In 1982 werd de Stadsomroep Venlo opgericht door Karel Leenders en Wim Verbeek. Het doel was voor de Rat bereikt; Venlo had zijn lokale omroep. “Toen de lokale omroep er eenmaal was, is mijn vader uiteindelijk gestopt met zenden”, zo laat Erna weten. “Samen met Karel Leenders ging de Rat vanuit de Postflat in Venlo uitzenden op de stadsomroep. De bandrecorder die voor radio Heideroosje was gebruikt werd in de Postflat neergezet om nonstop te kunnen uitzenden. “Ondertussen ging mijn vader naar huis om nieuwe banden op te nemen,” aldus Erna. Lang heeft de samenwerking tussen de Stadsomroep en Herm Faessen echter niet geduurd. Al snel bleek dat de omroep andere ideeën had en kwam er een einde aan de samenwerking. Herm Faessen in zijn hele leven gruëts geweest op wat hij uiteindelijk bereikt heeft. Na de periode van radio Heideroosje is hij nog een tijdlang als DJ actief gebleven. “Later ging hij cassettebandjes opnemen om deze bij alle café’s in Venlo en omstreken te verkopen.”

Mooie tijd
Dochter Erna Faessen is enorm gruëts dat ze een dochter van de Rat is. “Mijn vader was een lieve man die altijd voor iedereen klaar stond. Hij was een moelemaker, maar met een enorm klein hartje.” Drie jaar lang leefden de Rat, dochter Erna, dochter Petra en echtgenote Joke samen met een ontelbare grote groep vrienden in een droom. “Het was een tijd om nooit te vergeten,” aldus Erna. “Er zijn vriendschappen voor het leven ontstaan. De aanloop is er nog steeds, en sommige dingen zijn nooit veranderd.” Frank Lommen: “In mijn tijd bij Heideroosje dronk ik mijn koffie altijd uit een mok zonder oortje. Als ik bij Joke op bezoek ga, krijg ik nog steeds koffie uit diezelfde mok zonder oortje.”

Op zaterdag 13 februari 1999 overlijdt de Rat op 62-jarige leeftijd, een schat aan mooie herinneringen achterlatend en een erfenis in de vorm van Omroep Venlo.

Dit artikel verscheen eerder op de website Venloos Verleden.

Terug