Schuilkelders Venlo-Noord zijn erfgoed: het verhaal blijft behouden

16 november 2021

Deels werd hij al dichtgegooid toen er een fabriekshal van Océ op werd gebouwd, de schuilkelder aan de Rummerkampstraat in Venlo-Noord. Die fabriekshal wordt nu afgebroken om plaats te maken voor een nieuwe woonwijk. De schuilkelder is erfgoed en wordt ingepast in de omgeving.

Tekst: Jac Buchholz | Beeld: Gemeente Venlo

Onder de noemer ‘Van wonen naar werken’ bouwt woningcorporatie Woonwenz 68 woningen op een voormalige Canon-locatie (voorheen Océ), ook bekend als Hal 5. Op die plek, aan de Rummerkampstraat, ligt een in 1939 gebouwde schuilkelder die in de Tweede Wereldoorlog ook daadwerkelijk is gebruikt. Die schuilkelder komt nu weer in bezit van de gemeente Venlo. Die er het stempel erfgoed op plakt zodat de kelder behouden blijft. Waarschijnlijk wordt hij ingepast in een parkachtige omgeving.

Vier schuilkelders
Even terug in de tijd. Op basis van een gesprek met Jacob Schotten, beleidsadviseur erfgoed bij de gemeente Venlo, een interview van juli 2015 in Dagblad de Limburger met wijkbewoners Ton in ’t Zand en Funs Peeters, en een passage uit het boek ‘Genuuje’ van Paul Seelen. In 1939, zo blijkt uit het krantenartikel, besloot de gemeente Venlo vier publieke schuilkelders aan te leggen. Als locaties werden de Rummerstraat, Leutherberg, Vierpaardjes en de Kleine Heide aangewezen. Vanwege de hoge kosten werden er uiteindelijk maar twee gebouwd: een voor 150 personen op de Kleine Heide en een voor 700 personen aan de Rummerkampstraat.

Stank
Laatstgenoemde werd in de laatste oorlogswinter, toen Venlo frequent werd gebombardeerd, veelvuldig gebruikt. Paul Seelen noemt in zijn boek die winter één lange nachtmerrie. ‘Als de geallieerde bommenwerpers op weg naar Duitsland Genooi naderden, ging het luchtalarm af. Mensen renden dan in paniek naar de schuilkelder’. En over de omstandigheden: ‘[De mensen zaten] in het donker, want de elektrische leiding was vrijwel altijd overbelast. De stank was niet om te harden’. En na afloop ‘schuifelden de mensen opgelucht naar buiten’.

Sloop
Na de oorlog werd er dus een fabriek van Océ op de kelder – waarvan een deel werd dichtgegooid – gebouwd. Daarmee werd het enige zichtbare aspect van het ondergrondse bouwsel, de entree, eveneens aan het zicht onttrokken omdat die op het fabrieksterrein kwam te liggen. In het artikel van Dagblad de Limburger vertellen Ton in ’t Zand en Funs Peeters waarom het belangrijk is de schuilkelder, waarvan de bestemming toen nog ongewis was, te behouden. “De schuilkelder vertelt nog het verhaal over het verleden van de wijk. Bovendien is het een blijvende herinnering aan de oorlog en zo een waarschuwing voor de toekomst.” Ze zijn op dat moment bang dat de kelder wordt gesloopt, zoals eerder al het plan was. “Toen Océ het terrein kocht, kwamen ze [echter] tot de ontdekking dat het slopen van de kelder te kostbaar was. Ze hebben de kelder dus in de fabriek opgenomen.”

Neutraal
Naast de twee heren zijn ook andere wijkbewoners blijven pleiten voor het behoud van de kelder. Er werd zelfs een werkgroep voor opgericht. Die inspanningen hebben dus resultaat gehad, zo bleek onlangs toen Woonwenz haar bouwplannen voor de voormalige Canon-locatie bekend maakte. Bij die gelegenheid werd duidelijk dat de gemeente weer eigenaar van de schuilkelder wordt en die de status erfgoed heeft gegeven. Aan Jacob Schotte van de gemeente de vraag waarom die kelder eigenlijk is gebouwd. Nederland had toch aangegeven bij een eventuele oorlog weer neutraal te blijven? “Ik vermoed dat in 1939 de oorlogsdreiging dusdanig groot was dat ze bang waren dat Nederland toch bij een oorlog betrokken zou raken; een terechte angst, zo is gebleken.”

Claustrofobisch
Schotten beschrijft dan het Spartaanse interieur van de schuilkelder. “Het had een zware stalen toegangsdeur, het enige zichtbare element. Daarachter lag een lange smalle, naar beneden lopende helling. Geen trappen want als mensen in paniek naar binnen renden, moest dat snel gaan. Bovendien was dat praktischer omdat er bijvoorbeeld ook kinderwagens naar binnen moesten worden gereden.” Vervolgens kwamen de mensen in een lange, smalle pijpenla. Een claustrofobische ruimte, noemt Schotten het. Met eenvoudige bankjes aan de zijkanten. “Niet geschikt om er langere tijd in door te brengen.” Vanwege het stevige dak van gewapend beton was de kelder niet heel diep onder de grond aangelegd.

Monument
De schuilkelder vertelt dus een verhaal, dat van de laatste oorlogswinter. Schotten noemt het een symbool. “Het is een herinnering, maar wel een vrijwel onzichtbare herinnering.” Hij vertelt dat het bouwwerk op de nominatie staat om gemeentelijk beschermd monument te worden. Binnen, zegt hij, blijft alles zoals het was. “Nee, er is momenteel geen restauratie gepland.” Hij denkt dat er in de toekomst onder toezicht bezoeken aan kunnen worden gebracht. “De kelder wordt afgesloten maar blijft toegankelijk. Ik kan me voorstellen dat geïnteresseerden er met een stadsgids een kijkje gaan nemen.”

Scannen
Hoe de schuilkelder in de omgeving wordt ingepast en of er bovengronds nog verwijzingen naar komen wordt onderwerp van onderzoek, geeft Schotten tot besluit aan. “Daarover gaan we onder meer in overleg met Woonwenz. Momenteel wordt er gesproken over het realiseren van een parkachtige groene omgeving. Verder zou het een mogelijkheid zijn om bovengronds iets te plaatsen dat je kunt scannen waardoor een 3D-model zichtbaar wordt. Zoals gezegd, daar wordt over nagedacht. Belangrijk is dat dit stukje historie behouden blijft.”

Situering van de ingang van de schuilkelder

Bekijk ons magazine

Blader door onze artikelen in Venlovanbinnenstad

Hol-ogig egoïsme

Hol-ogig egoïsme

Column: Jac Buchholz | Beeld: Peter Janssen Het is op momenten chaos troef op de belangrijkste tweewielerverkeersader door de Venlose binnenstad. Die loopt van de Martinusstraat via de Grote Kerkstraat, Begijnengang en Nieuwstraat naar de Koninginnesingel. Fietsers...

Venlose binnenstadwinkeliers zeggen nee tegen winkelen met 2G

Venlose binnenstadwinkeliers zeggen nee tegen winkelen met 2G

De Venlose burgemeester Antoin Scholten liet in een interview met De Limburger weten dat hij vreest voor een invasie aan ongevaccineerde Duitsers die in Venlo willen winkelen. Hij pleit daarom voor invoering van 2G. Voorzitter Erik Manders van winkeliersvereniging...