Sintermerte: van ridder tot kluizenaar tot heilige

7 november 2021

Sintermerte. Ook wel bekend als Sint Maarten of als bisschop Martinus van Tours. Geboren in 316 uit Romeinse ouders in het huidige Hongarije. Overleden op 8 november 397 en begraven op 11 november van dat jaar. De datum die zijn naamdag werd.

Tekst: Rob Buchholz | beeld: Leon Vrijdag

Een naamdag of feestdag met meerdere betekenissen. Het einde van de landbouwcyclus, maar ook als het begin van de winterperiode. Het vee werd op stal gezet, pacht uitbetaald. Tevens was hij patroon van bekeerde dronkaards, vee en herders. Het is altijd een volksfeest geweest, waarvan echter niet zeker is of het afkomstig is van een Germaans winterfeest (een soort bedelfeest) of een kerkelijke traditie. Zo zou het Evangelie van Lucas hiervoor bewijs aanvoeren. Voer voor discussie en vragen als: waarom het vuur, snoep uitdelen aan kinderen en de ridder op het paard bij de huidige viering?

Symbool van naastenliefde
Martinus moest van zijn vader al op jonge leeftijd het leger in. Het Romeinse leger. Amper 15 jaren jong trok hij te paard alleen naar Gallië, het huidige West-Europa met delen van Frankrijk, België, Zwitserland, Duitsland en Nederland. Bij zijn aankomst in Amiens (Noord-Frankrijk) trof Martinus een schaars geklede man op zijn weg. In de bittere kou. Omdat de helft van zijn mantel eigendom was van het leger en de andere helft van hemzelf, sneed hij deze met zijn zwaard in twee delen en gaf één stuk aan de man. Volgens de legende zou diezelfde nacht Christus aan hem zijn verschenen, gekleed met de mantel. Zo werd Martinus het symbool van de naastenliefde. Op 18-jarige leeftijd liet hij zich dopen en verruilde zijn positie in het leger in voor een plek in het klooster. Martinus besloot de rest van zijn leven als kluizenaar door te brengen, maar kreeg in 371 wel de status van bisschop van Tours. Inmiddels zijn er alleen al in Frankrijk ruim 3500 parochiekerken plus 500 dorpen en plaatsen die de naam Martinus dragen.

Vuur en snoep
Aan het begin van de winterperiode was het voor boeren belangrijk om voldoende vuur, kleding en voedsel in huis te hebben. Om deze periode te vieren werden zogenaamde Sint Maartensvuren ontstoken. Vuren die een reinigende functie moesten hebben voor de velden en de vruchtbaarheid van het vee. Het doel was om de vuren tot Driekoningen brandend te houden. Het volk sprokkelde hout en bedelde de kinderen bij de rijkere burgers om voedsel als noten, fruit en kastanjes. In latere eeuwen kwam daar de vraag om snoep bij. Vaak gebeurde dat in de vorm van fakkeloptochten. Fakkels bedoeld als extra licht tijdens kortere winterdagen, maar ook om boze geesten te verjagen. Later besloten kinderen bieten, rapen of pompoenen uit te hollen en deze te voorzien van een kaars. De voorlopers van de latere lampion.

Vastentijd
De viering van het Sint Maartenfeest valt samen met de elfde van de elfde, het begin van de carnavalstijd. Een datum die ook niet zomaar uit de lucht is komen vallen. Deze dag is namelijk het begin van de vastentijd tot Kerstmis. Zo kreeg Sint Maarten ook meer deze functie. Vanaf het moment dat plaatselijke overheden vonden dat al het vuur in de buitenlucht tot brand zou leiden en er daardoor een verbod kwam op het Sint Maartensvuur, verloor het feest tegen het einde van de 19e eeuw aan populariteit. Al bleef Venlo het wel vieren. Zo is te zien in opnames gemaakt door het Polygoonjournaal in 1924 en 1939 (zie filmpje). Echter, na het einde van de Tweede Wereldoorlog bloeide het feest vanaf de jaren 50 van de vorige eeuw toch in de rest van Nederland weer op. Met name buiten de Randstad won Sint Maarten/Sintermerte aan populariteit. Al kozen ook buurten in Utrecht en Amsterdam voor het opnieuw oppakken van bepaalde tradities.

Sintermertes Veugelke
Anno 2021 vinden nog steeds veel ouders het belangrijk om aan deze traditie vast te houden. In Venlo werd Sint Maarten tot ergens eind jaren 80 ook uitgebeeld als bisschop. Door de sterke gelijkenis met Sinterklaas werd besloten om de traditionele ridderkledij weer toe te passen, precies zoals Maarten op 15-jarige leeftijd in 331 ook een deel van zijn mantel aan de bedelaar had afgestaan. Kinderen zingen in diverse delen van ons land andere liedjes, vaak met een satirische tekst. Sintermertes Veugelke in Venlo heeft deels te maken met Paus Martinus I (600-655). Deze had in Nederland de bijnaam Sint-Kruk waarbij de Kruk verwijst naar zijn bisschopsstaf. Zijn kerkelijke feestdag was jarenlang 12 november, een dag na Sint Maarten. Vandaar de tekst: Vandaag is Sintermerte, morge Sinter-Krökke.

Sommige steden kiezen puur voor een optocht, anderen voor het vuur. In Venlo kennen we de combinatie van deze twee elementen. In Duitsland en België vieren ze het weer op eigen wijze. Bij onze zuiderburen heeft dat ook te maken met de invloed van het einde van de Eerste Wereldoorlog op 11 november 1918.

Bekijk ons magazine

Blader door onze artikelen in Venlovanbinnenstad

Hol-ogig egoïsme

Hol-ogig egoïsme

Column: Jac Buchholz | Beeld: Peter Janssen Het is op momenten chaos troef op de belangrijkste tweewielerverkeersader door de Venlose binnenstad. Die loopt van de Martinusstraat via de Grote Kerkstraat, Begijnengang en Nieuwstraat naar de Koninginnesingel. Fietsers...

Venlose binnenstadwinkeliers zeggen nee tegen winkelen met 2G

Venlose binnenstadwinkeliers zeggen nee tegen winkelen met 2G

De Venlose burgemeester Antoin Scholten liet in een interview met De Limburger weten dat hij vreest voor een invasie aan ongevaccineerde Duitsers die in Venlo willen winkelen. Hij pleit daarom voor invoering van 2G. Voorzitter Erik Manders van winkeliersvereniging...