Venlo door de eeuwen heen: Deel 1 – Van Homo erectus tot neanderthaler

10 juni 2020 | Leestijd: 4 minuten

Een nieuwe rubriek bij VenloVanbinnen: Venlo door de eeuwen heen. In deze reis door de tijd gaan we de geschiedenis van de stad uitgebreid belichten. Chronologisch. Van oermens tot moderne centrum stad. Een stukje geschiedenis voor jong en oud. Vandaag deel 1: Van Homo erectus tot neanderthaler. Van 700.000 voor Christus tot 50.000 voor Christus.

Tekst: Rob Buchholz | Beeld: Limburgs Museum en VenloVanbinnen

Waar begint de geschiedenis van Venlo? Bij het verkrijgen van stadsrechten in 1343? In de Romeinse tijd toen Julius Caesar vlak voor de start van onze jaartelling de hier woonachtige Eburonen tiranniseerde. Of is het beter om nog verder terug te gaan in de tijd. Vele honderdduizenden jaren geleden. De tijd van de oermens en Neanderthalers. Een periode van uitgestrekte toendra’s zonder grenzen. Een tijdperk dat lastig te duiden is omdat er niets tastbaars is. Bijna niets.

Grote stappen
Toch, om de historie van Venlo zo goed mogelijk weer te geven, maken we een reusachtige sprong terug in de tijd. Waar kwamen de allereerste bewoners vandaan? Hoe leefden zij? En hoe kreeg Venlo vorm? Waarom was de Limburgse grondsoort belangrijk? Misschien toont dit nog steeds de verschillen tussen dorpen, steden en regio’s van nu aan. En bepalen deze nog steeds de aard van de bevolking? Om te weten hoe boeren ontstonden, hoe leefgemeenschappen en dus de stad langs de Maas zich ontwikkelde, is het essentieel om deze verre stap in het verleden te zetten. Misschien niet het meest spraakmakende en herkenbare deel uit de geschiedenis van Venlo. Maar hey, wie alles wil weten… En…. je moet ergens beginnen. Waarom dan niet bij het allereerste begin. Een eerste deel waarin we grote stappen zetten. Stappen van honderdduizenden en tienduizenden jaren. In deze eerste periode staat de prehistorie en de oudheid centraal. Dit is deel 1 van die eerste periode. Van Homo erectus tot de Neanderthaler. Van 700.000 tot 50.000 voor Christus. Met reuzensprongen gaan we door de vroegste historie van Venlo.

700.000 voor Christus
Als 700.000 jaar geleden de Homo erectus vanuit Afrika richting Europa trekt, belandt deze menssoort ook in deze contreien. Venlo bestond nog niet. Wel het landschap. Het is de periode van ijstijden waarin zich slechts sporadisch periodes van warm weer voordeden. Alleen tijdens deze periodes was het voor mensen mogelijk om in dit gebied te overleven. Het zijn echter de natuurlijke omstandigheden die het gebied rondom Venlo vorm geven. Vormen die soms ook nu nog zichtbaar zijn. De Maas en de Rijn zorgden er voor dat grote hoeveelheden zand en grind naar onze streek werden vervoerd. Hierdoor ontstond hoogterras, zoals de Steilrand bij de Klagenfurtlaan. Dit was de oorzaak dat een groot deel van Venlo hoog kwam te liggen.

300.000 voor Christus
Behalve weersinvloeden is er niets tastbaars teruggevonden uit de periode van de Homo erectus en de vroegste ijstijden. De allereerste vondsten van menselijk leven in dit gebied dateren van 300.000 jaar geleden. Een tijdperk dat de eerste Neanderthalers op Limburgs grondgebied wonen. Zij sloegen hier in kleine groepjes hun kampen op. Vaak gebeurde dat langs de oevers van de Maas. Ook de Neanderthalers verbleven alleen tijdens warmere periodes in deze streek. Ze jaagden op mammoeten, bizons en neushoorns. Ze leefden van paddestoelen, hazelnoten en eetbare planten. Botten zijn nooit teruggevonden, wel vuursteen dat vooral als werktuig werd gebruikt. Om te hakken, slijpen en te schrapen.

Maas en beken
De Maas stroomde al door het huidige Venlose grondgebied maar de loop was anders en hierdoor ontstonden natte natuurgebieden die we nu nog kennen, zoals het Zwarte Water tussen Venlo en Velden. Maar tevens vormt dit de basis van de beken: Rijnbeek, Helbeek, Panhuismolenbeek en Sloterbeek. Ook begon de Maas in hoogterras in te slijpen. Er ontstond een lagere rivierbedding en dus ook midden- en laagterras. Dit laatste vormt de huidige stroomdal van de Maas. Het middenterras ligt op ongeveer op 23 meter hoogte en langs deze lijn loopt een deel van de Nederlands-Duitse grens tussen Venlo en Roermond. De loop van de rivier trok door de eeuwen heen steeds meer in westelijke richting. In die lange perioden van honderdduizenden jaren werden steeds weer nieuwe beddingen uitgeschuurd. Een fenomeen dat voor veel mensen lastig is voor te stellen. Wij mensen denken in jaren, decennia, eeuwen. Onze moderne jaartelling is pas net ruim 2000 jaar oud. 2000 jaar. Zet dit eens af tegen die lange periode van honderdduizenden jaren dat hier niet veel meer gebeurde dan het veranderen van beddingen en zich sterke klimaatveranderingen voordeden. Ook de wind deed in deze lange periode zijn werk en zorgde voor de vorming van rivierduinen. Zoals de Ravenvennen en wederom het gebied rondom het Zwarte Water. Uit deze ontwikkeling blijkt wel hoe bepalend de Maas is geweest voor de hoofdstructuur van het gebied waarin wij nu leven.

Geologisch proces
De Maas vormt de ruggengraat van deze regio. Zowel het landschap van grotere en kleinere plateaus, maar ook van terrassen met hun diverse hoogteverschillen kreeg hierdoor in honderdduizenden jaren vorm. Noord-Limburg en de rest van de provincie is ontstaan door een langdurig geologisch proces van daling, erosie, verwering en sedimentatie. Deze processen zijn misschien niet zichtbaar maar wel altijd actief. Anno 2020 is het dal van de Maas bij Venlo smal en diep uitgesneden. Ooit was deze loop anders. Ooit zal deze weer anders zijn en daarom moeten wij ons nu -al is het maar voor even- bewust zijn van toekomstige ontwikkelingen. De wind, het water en de mens veranderen het landschap. Continu.

50.000 voor Christus
De Neanderthalers waren bestand tegen de harde Europese leefomstandigheden, al woonden zij hier vooral tijdens die warmere periodes tussen de ijstijden door. Dorpen en steden bestonden niet. De menssoort van toen leefde als een soort nomade. Rondtrekkend van gebied naar gebied. Het verloop van seizoenen en het leefgedrag van dieren bepaalden het leefritme van de mens. Toch verdwijnt ook de Neanderthaler in de mist van de tijd. Het enige dat zij ons achterlaten is afval. Afval van werktuig zoals vuursteen en vuistbijlen. Zo is de onderkant van een vuistbijl gevonden in de Tegelse Wambachgroeve. Het bewijs dat ook de Neanderthalers ook hier bij tijd en wijle leefden. Heel geleidelijk aan trekt echter de Homo Sapiens Europa binnen. De menssoort waar wij van afstammen. 40.000 jaar geleden. Meer daarover in deel 2.

Bronnen:
Venlo 20 eeuwen wonen aan de Maas – M. Dolmans, F. Hermans e.a
Historische stedenatlas van Venlo – F. Hermans e.a.
Venlo in Jaartallen – J.P van Gasselt
Cursusmateriaal Venlogie
Limburgs Museum

Bekijk ons magazine

Blader door onze artikelen in Venlovanbinnenstad

Containertuintjes fleuren Venlose binnenstad op

Containertuintjes fleuren Venlose binnenstad op

In de Venlose binnenstad worden tien zogenaamde containertuintjes geplaatst. Deze op maat gemaakte plantenbakken moeten de verrommeling bij de ondergrondse containers tegengaan. Tegelijkertijd dragen ze bij aan het vergroenen en opfleuren van de Venlose binnenstad....