Venlo door de eeuwen heen – Deel 12: Fort Sint Michiel, voor altijd een strategische locatie

13 januari 2021 | Leestijd: 4 minuten

In deel 11 van deze serie kwam de terugkeer van de Spanjaarden naar Venlo in 1637 aan bod. Zij waren van mening dat de vesting Venlo aan de westzijde van de Maas uiterst zwak was. Het was de reden om in 1641 te beginnen met de bouw van Fort Sint Michiel. Een fort in de vorm van een Pentagon; met vijf sterren. De bouw vormde het sluitstuk van de vernieuwing van de Venlose vestingwerken. In dit deel gaan we uitgebreid in op de bouw en ontwikkeling van het fort en de latere Frederik Hendrikkazerne.

Tekst: Rob Buchholz | Beeld: Collectie VenloVanbinnen
De hoge ligging van het nieuw te bouwen fort gaf de Spanjaarden een goed uitzicht over de Maas en de rest van de omgeving. Al vanaf de Romeinse tijd vormde de westoever van de Maas een strategische locatie. Op 29 september 1641 is de start van de bouwwerkzaamheden. Het was de naamdag van de aartsengel Michael en dus de reden om het nieuwe fort de naam Sint Michiel te geven. De kosten bedroegen 118.000 Brabantse guldens.

Reden bouw
De locatie was op 250 meter van de Maas, precies tegenover De Weerd. Over de reden voor deze plek zijn diverse meningen. Het fort zou dienen ter bescherming van stad Venlo, maar ook moeten verhinderen dat de Staatsen een vrije doortocht kregen over de rivier richting Maastricht. Hierdoor zou het Noorden van Nederland minder goed hun handelswaar in het Zuiden kunnen slijten. De bouw van het fort werd in 1643 afgerond.

Franse belegering
In de periode dat Venlo onder Spaans bestuur viel (1637-1702) veranderde er weinig aan het fort. Pas in latere periode zijn er door diverse partijen investeringen gedaan om de vestingwerken te versterken. Denk hierbij aan het bekleden met baksteen, de bouw van zowel een gemetseld kruitmagazijn als van een commandeurs- en majoorswoning (1763). Na de belegering door de Fransen aan het einde van de 18e eeuw waren herstelwerkzaamheden nodig. Dan worden onder andere de zeven meter hoge en 2.75 dikke bakstenen muren gebouwd die nu nog deels zichtbaar zijn.

Einde vestingstad
Vanaf het moment dat Venlo onderdeel werd van het Koninkrijk der Nederlanden verloor het steeds meer haar functie als vestingstad. Omdat er geen gevaar meer wordt verwacht vanuit Pruisen en de focus ter verdediging van het land steeds meer op het Noorden en Westen was gericht, werd de rol van Venlo als vestingstad op 29 mei 1867 opgeheven. Dit betekende tevens het officiële einde van het Fort Sint Michiel. In eerste instantie zag Venlo dit als een kans zich verder te ontwikkelen. En in 1868 begint de sloop van de vestingwerken. In juli 1870 is het fort aan de beurt. Tijdens de daarop volgende decennia veranderd de grond diverse keren van eigenaar. Het terrein dient vooral als land- en tuinbouwgrond. Tijdens de wintermaanden is er tevens plaats voor een ijsbaan.

Bouw Frederik Hendrikkazerne
In 1905 lanceert de Nederlandse overheid het plan om het garnizoen in Venlo op te heffen. Het gemeentebestuur is minder enthousiast omdat de aanwezigheid goed is voor de plaatselijke economie. Na een aantal jaren van onderhandelen wordt in april 1909 besloten om de grond van het fort te ruilen tegen de Minderbroederkazerne aan Venlose zijde van de Maas plus een betaling van 230.000 gulden door het gemeentebestuur. Tevens belooft het toenmalige Ministerie van Oorlog om twee bataljons infanterie (900 personen) in Venlo te legeren. In 1910 start de bouw van de nieuwe kazerne op Blerickse grond. Drie jaar later, in november 1913, vestigen de twee regimenten zich in de nieuwe, nog naamloze kazerne. Die naam volgt pas in 1934 als de Nederlandse overheid besluit alle kazernes van een naam te voorzien. De naam Frederik Hendrik is gekozen omdat Prins Frederik Hendrik, zoon van Willem van Oranje, in 1632 de Spanjaarden uit Venlo wist te verdrijven.

Limburgse Jagers
Tijdens de Tweede Wereldoorlog dient de kazerne als tijdelijke verblijfplaats van de Duitsers, maar vanaf november 1946 krijgt het haar oude functie weer terug en trekken de Nederlandse soldaten weer in. Vanaf 1950 is het de plek voor het Fanfarekorps der Limburgse Jagers. Daar bleef het tot 1969 toen het korps naar het Duitse Seedorf moest verhuizen. De Frederik Hendrikkazerne diende na de Tweede Wereldoorlog tevens als locatie voor zowel de militaire rijopleiding als de stoottroepen.

Toekomst kazerneterrein
Als deze opleidingen uit Venlo verdwijnen, verliest de kazerne steeds meer haar functie en op 31 december 2002 komt er definitief een einde aan de Frederik Hendrikkazerne. De gemeente besluit in 2006 om de grond plus opstallen te kopen. Sindsdien zijn diverse plannen bedacht en gelanceerd om het gebied een nieuwe toekomst te geven en de gebouwen zoveel mogelijk intact te laten. Een jaar geleden, in januari 2020, ging het merendeel van de Venlose gemeenteraad akkoord met de nieuwe plannen voor het Kazernekwartier. Daarin is plaats voor 25 wooneenheden met 75 studentenwoningen, 75 sociale huurwoningen en 100 koopwoningen in het midden en hoger segment. Deze eerste fase moet in 2025 klaar zijn. In de tweede fase wordt gekeken naar alternatieven als voorzieningen voor onderwijs en sport.

In deel 13 pakken we de historie van Venlo van na 1650 weer op.

Bekijk ons magazine

Blader door onze artikelen in Venlovanbinnenstad

Containertuintjes en de  oneindige reeks van scheten

Containertuintjes en de oneindige reeks van scheten

Column: Jac Buchholz | Beeld: Peter Janssen De ondergrondse afvalcontainer, daar ging het opeens over. Jarenlang zo’n ding voor de deur gehad. Nou ja, bijna voor de deur. Handig als de vuilnis moest worden weggebracht; ik hoefde maar een paar meter te lopen. ’s Zomers...

Brandbrief Venlose ondernemers tegen sluiting NS-loket

Brandbrief Venlose ondernemers tegen sluiting NS-loket

In de december liet de NS weten het fysieke loket op het treinstation in Venlo te willen sluiten. Een bijzonder ongewenst besluit, vindt winkeliersvereniging Venlostad.com die bijval krijgt van de Vereniging van Vastgoedeigenaren Venlo (VVEV) en Stichting Venlo...