Venlo door de eeuwen heen – Deel 27: 1944/45 Venlo beleeft haar meest zwarte periode

2 december 2021

Hoewel er sinds de zomer door de geallieerden hard gevochten wordt voor de bevrijding van Europa beleeft Venlo in het najaar van 1944 en de daaropvolgende winter haar meest zwarte periode. Een wildwestperiode, zo worden de maanden oktober 1944 tot en met februari 1945 ook wel omschreven.

Tekst: Rob Buchholz | Beeld: Archief VenloVanbinnen

Het was de geallieerden er alles aan gelegen om de Maasbruggen tussen Venlo en Blerick te vernietigen. De aanvoer van wapens en munitie van de Duitsers richting een groot deel van Nederland verliep via die bruggen. Voor de bezetters was Venlo dus van vitaal belang. Door middel van een hele reeks bombardementen probeerden de Geallieerden de Maasbruggen te vernietigen. Een fataal plan. Bij 11 bombardementen tussen 13 oktober 1944 en 19 november 1944 raakten de bommen niet het doel, maar wel vele gebouwen en gebieden in de Venlose binnenstad. Het gevolg: 278 doden en een stad die voor een groot deel in puin was veranderd. Huizen, scholen, ziekenhuis, kerken, bibliotheek, winkels. Ze werden allemaal deels of volledig verwoest door de bommen die hun doel misten.

Bepalende factoren
Hoe kan het dat de bombardementen van de Geallieerden geen enkele keer de Maasbruggen wisten te raken. Het was een combinatie van factoren. Slecht weer, het sterke Duitse afweergeschut, de ligging van de bruggen bij sterk bebouwd gebied, maar vooral het feit dat de Geallieerden er voor kozen om met hun vliegtuigen niet over de lengte van de bruggen te vliegen om ze te raken, maar juist dwars. Precisiewerk was vereist. En dat was een bepalende factor die met de vliegtuigen en bommenwerpers uit die tijd nog niet goed ontwikkeld was. Anno 2021 kunnen vliegtuigen letterlijk op de centimeter met scherp schieten. Tijdens de oorlogsjaren werden bommen gelost in de hoop dat ze ongeveer op het juiste moment het doel zouden raken. Bij alle elf pogingen in Venlo ging het dus mis.

Totale verwoesting
Al bij de eerste twee bombardementen (beiden op 13 november 1944) vielen 59 doden. De bommen raakten onder andere het Arsenaalgebouw, bejaardenhuis Groenewold in de Begijnengang en de bibliotheek. Voor de geallieerden geen reden om te stoppen. De bruggen moesten vernietigd worden om de Duitsers een fatale klap toe te dienen. Later werden ook het Rembrandttheater, de Dominicanenkerk, Klooster Trans-Cedron, de Nicolaaskerk, de marechausseekazerne, een deel van het City Theater plus Sint Martinuskerk geraakt. En natuurlijk veel straten en huizen. De ramp had voor Venlo nog groter kunnen zijn. Omdat het weer te slecht was, besloten diverse piloten om de bommen niet te lossen. Hadden ze dit wel gedaan, zouden nog honderden Venlonaren de dood hebben gevonden en zou een nog groter deel van de binnenstad zijn verwoest.

25 november 1944 en bevrijding Blerick
Venlo betaalde een hoge prijs voor de bevrijding. Het enige voordeel dat de reeks aan bombardementen opleverde was dat de Duitsers zich realiseerden dat de druk van de geallieerden steeds grotere vormen aannam. Ze geloofden niet meer in het behoud van de Maasbruggen en besloten deze in de vroege ochtend van 25 november 1944 zelf op te blazen. Huizen in Venlo trilden. De bevolking hoopte dat door deze actie de bevrijding snel dichterbij zou komen. Het tegendeel was waar. In plaats van vrolijkheid trok een nog grotere zwarte deken zich uit over de stad. Hoewel de geallieerden er in slaagden om Blerick op 3 december te bevrijden, betaalde dat deel van Venlo een hoge prijs. De Britten, komend vanuit Grubbenvorst, waren goed voorbereid, maar de Duitsers vochten vanaf de Venlose zijde van de Maas terug. Een deel van Blerick ging door een hel, maar was aan het einde van de dag wel bevrijd.

Winter 1944/1945
Door de bevrijding van het Westelijk deel van Venlo vormde de Maas vanaf die derde december 1944 een frontlinie. Op 9 december maakten de Duitsers van Venlo-Zuid een sperrgebiet. Een dag later gebeurde hetzelfde voor de binnenstad. Beide delen van Venlo waren niet meer toegankelijk voor burgers. Duizenden inwoners besloten te evacueren. Naar Kaldenkirchen en Straelen, maar vooral naar Groningen en Friesland. Alleen al in Veendam brachten 2.000 Venlonaren de barre winter van 1944/1945 door. Voor de 14.000 inwoners die achterbleven brak een gitzwarte periode aan. Bittere kou, voedselschaarste, razzia’s, granaatbeschietingen, leven in kelders, ziektes. Niets bleef het Venlose volk gespaard. Na twee maanden van bombardementen volgden nog eens drie angstige, mensonterende maanden.

In het volgende deel van deze serie vertellen een aantal betrokkenen over hun ervaringen tijdens de maanden van bombardementen en de daaropvolgende Hongerwinter.

Bekijk ons magazine

Blader door onze artikelen in Venlovanbinnenstad

Hol-ogig egoïsme

Hol-ogig egoïsme

Column: Jac Buchholz | Beeld: Peter Janssen Het is op momenten chaos troef op de belangrijkste tweewielerverkeersader door de Venlose binnenstad. Die loopt van de Martinusstraat via de Grote Kerkstraat, Begijnengang en Nieuwstraat naar de Koninginnesingel. Fietsers...

Venlose binnenstadwinkeliers zeggen nee tegen winkelen met 2G

Venlose binnenstadwinkeliers zeggen nee tegen winkelen met 2G

De Venlose burgemeester Antoin Scholten liet in een interview met De Limburger weten dat hij vreest voor een invasie aan ongevaccineerde Duitsers die in Venlo willen winkelen. Hij pleit daarom voor invoering van 2G. Voorzitter Erik Manders van winkeliersvereniging...