Venlo door de eeuwen heen: deel 3 – Romeins Venlo als logistiek knooppunt

2 juli 2020

Dit is het derde deel van de rubriek ‘Venlo door de eeuwen heen’. In deze reis door de tijd wordt de geschiedenis van de stad uitgebreid belicht. Chronologisch. Van oermens tot moderne centrumstad. Een stukje geschiedenis voor jong en oud. Vandaag deel 3: Romeins Venlo als logistiek knooppunt. Van 20 voor Christus tot 250 na Christus.

Tekst: Rob Buchholz | Beeld: Gemeentearchief Venlo, Limburgs Museum

Julius Caesar heeft de Eburonen verslagen. Waar deze slag precies heeft plaatsgevonden, is niet bekend. Archeologische opgravingen uit deze periode zijn er niet, het enige bewijs zijn de geschreven verhalen van Caesar zelf. Een ding is wel duidelijk: door de komst van de Romeinen naar deze streek is de prehistorie definitief voorbij. Het Romeinse tijdperk is begonnen.

Ontstaan Venlose nederzetting
Er is geen archeologisch bewijs wanneer precies de eerste Romeinen in Venlo verbleven. Wat wel (dankzij opgravingen) bekend is, is dat rond 19 voor Christus bij Nijmegen en Neuss diverse Romeinse legerkampen ontstonden, bewoond door soldaten die noordwaarts waren getrokken. De reden voor deze opmars was de expansiedrift van keizer Augustus richting Germaans grondgebied. In de gebieden rondom Venlo woonden toen vooral agrariërs met hun eigen boerderijen. Ongeveer rond 16 voor Christus ontstond bij de Kop van de Weerd een eerste kleinschalige militaire versterking. Deze vormde het begin van de Romeinse vicus (nederzetting) bij Venlo. De stad werd niet zonder reden gekozen. Met name de gunstige strategische ligging van de Maas was voor de Romeinen belangrijk. In de buurt van de Maas, vermoedelijk op de plek waar nu de Jodenstraat ligt, werd een wachtpost gebouwd om de logistieke aanvoerroutes te bewaken. Door de ligging aan de Maas kreeg Venlo de functie van overslagpunt voor handelsschepen. Tevens kan dit een verklaring zijn voor het ontstaan van de Markt/Oude Markt, waar aan het begin van onze jaartelling al handel werd gedreven.

Romeinse schaal van aardewerk. Te zien in Limburgs Museum. Gevonden bij opgravingen in de Jodenstraat.

 

Romeinse wegen
Essentieel voor het gebied rondom Venlo was het wegennetwerk. Dit werd door de Romeinen aangelegd voor het transport van voedsel of voor boodschappers die te paard van nederzetting naar nederzetting reisden. Venlo was een belangrijk knooppunt in het net van Europese wegen die de Romeinen aanlegden. Tijdens opgravingen zijn onder andere resten gevonden van een weg die van de Jodenstraat richting de Rijnbeek voerde. Mogelijk is deze onderdeel geweest van de weg van Xanten naar Heerlen en Keulen. Ook bij het huidige Genooi zijn restanten van een Romeinse weg gevonden.

Archeologische vondsten
Behalve delen van Romeinse wegen zijn meer archeologische vondsten gedaan zoals munten, een ijzeren helm, wangplaten, kruiken, sieraden en aardewerk. Deze tonen aan dat ongeveer 20 na Christus Romeinen in Venlo woonden. Dit aardewerk was afkomstig uit Italië. Veel soldaten krasten hun namen aan de onderzijde van bijvoorbeeld vazen. In de Jodenstraat zijn bij opgravingen ook kledingspelden gevonden. Allemaal vondsten uit de jaren dat keizer Augustus aan de macht was. Op het moment dat hij zijn strijd verplaatste richting Brittannië vertrokken de meeste Romeinen ook weer uit dit gebied. Burgers en handelaren bleven achter. De Romeinen die bleven, moesten voor orde zorgen. Verdere versterking was niet nodig.

Romeinse munten, gevonden in Venlo. Te zien in Limburgs Museum.

 

Tweede Romeinse fase
Over de periode nadat de meeste Romeinen uit Venlo vertrokken waren, bestaat bij archeologen veel onduidelijkheid. De algemene gedachtegang is dat tot ongeveer het jaar 150 de Venlonaren van toen een betrekkelijk rustig leven leiden. Deze periode staat bekend als de tweede Romeinse fase. Uit die periode is bekend dat de bevolking (ongeveer 300 tot 400 inwoners) in eerste instantie in lemen huizen woonden. Rond 150 werden de eerste stenen kelders gebouwd. Vanaf de periode 175-200 nam de onrust in het Romeinse rijk, waar Venlo ook nog onder viel, toe. Dit had te maken met de machtsstrijd tussen hoge heren die de leiding opeisten. Het zorgde voor sociale onrust, militairen deserteerden en sloten zich aan bij de Germanen. Het gevolg is dat diverse gebieden van het Romeinse rijk te maken kregen met aanvallen vanuit Germanië waarbij regelmatig grootschalige branden werden gesticht. Vermoedelijk ook in Venlo en Nijmegen.

Vanaf 250 lijkt de nederzetting Venlo definitief verleden tijd. Er bestaan uit die periode in ieder geval geen archeologische vondsten. Het vermoeden is dat gedurende de volgende eeuwen geen echte bewoning in dit gebied is geweest. Slechts tijdelijk. Het is voor archeologen tot nu toe in ieder geval lastig te reconstrueren geweest. De periode tot de vroege middeleeuwen is wat betreft Venlo redelijk onbekend terrein.

Terug