Venlo door de eeuwen heen, deel 9: De 80-jarige Oorlog

29 oktober 2020

In 1568 start de 80-jarige Oorlog. Een periode die duurt tot 1648, met uitzondering van het 12-jarig Bestand van 1609 tot 1621). Hoe verging het Venlo in die periode? De strijd gaat mede om de verschillen tussen katholieken en protestanten, de noordelijke en de zuidelijke Nederlanden plus natuurlijk vooral de strijd tegen de Spanjaarden.

Tekst: Rob Buchholz | Beeld: archief VenloVanbinnen

Tot vlak voor het begin van de 80-jarige Oorlog was het katholicisme de overheersende godsdienst in het Overkwartier Gelre. Al in 1557 kreeg cartograaf Jacob van Deventer van Koning Filips II van Spanje de opdracht om zoveel mogelijk Nederlandse steden gedetailleerd in kaart te brengen. De koning wilde deze kaarten gebruiken bij de belegering van de opstandige Nederlanden. Op het werk van Van Deventer waren stadspoorten, vestigingswerken, hoge gebouwen en torens goed zichtbaar. In totaal werden 221 stadsplannen gemaakt. Werk dat tegenwoordig nog steeds van grote waarde is omdat de tekeningen een goed beeld gaven van steden in de late middeleeuwen.

Godsdienstige onrust
Hoe was de situatie in Venlo in de periode voor de 80-jarige Oorlog? In 1563 kregen de 250 aanwezige protestanten te horen dat ze in de stad geen bijeenkomsten meer mochten houden. Wel waren ze welkom op Tegels grondgebied. De onrust tussen de diverse gelovigen leiden onder andere in 1566 tot de Beeldenstorm; een grootschalige vernieling van katholieke religieuze beelden. Ook Venlo ontkwam hier niet aan. De boze protestanten hielden huis in kerken, kloosters en kapellen. Zij waren van mening dat God het verboden had om beelden van heilige personen te maken. Tevens waren ze wars van Mariaverering.

Periode van rust
De Beeldenstorm was één van de oorzaken van de 80-jarige Oorlog en het ontstaan van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In 1567 wordt Hertog van Alva, bevelhebber van de Spaanse troepen, benoemd tot landvoogd van Nederland. Zijn doel: de strijd tegen de protestanten. Een jaar later viel hij Venlo binnen. Venlo is dan definitief Spaans. In 1579 besluit de stad zich toch aan te sluiten bij de Unie van Utrecht (onder leiding van Willem van Oranje), een samenwerking van diverse  Noord-Nederlands gewesten in de strijd tegen de Spanjaarden. Als in 1586 de Hertog van Parma Venlo echter weer heeft heroverd, brak een periode van relatieve rust aan. Het kloosterleven bloeide op, de jaarmarkten keerden terug, rond de eeuwwisseling werd het nieuwe stadhuis op de Markt gebouwd en de verdedigingswerken ondergingen een flinke opknapbeurt. Een rust die dankzij het 12-jarige Bestand verder vorm krijgt. Een periode dat Venlo dus in Spaanse handen was.

Afwisselend Staats en Spaans
Na twee eerder mislukte pogingen slaagde Frederik Hendrik er in 1632 in om Venlo weer in handen van de Staatsen te krijgen. De katholieke eredienst bleef in stand, de protestanten kregen echter een eigen kapel aangewezen. Het zijn jaren die de stad zwaar vielen. De vaak duizenden soldaten van het Staatse leger betrokken vele openbare gebouwen, zoals scholen en het nieuwe stadhuis, en zorgden dat Venlo in de financiële problemen kwam. Ook breekt voor de derde keer in relatief korte tijd de pest uit. Uiteindelijk is dit een periode die slechts vijf jaar stand houd. In 1637 wisten de Spanjaarden onder leiding van Don Ferdinand Venlo wederom te heroveren en de protestanten verlieten de stad.

De terugkeer van de Spanjaarden zorgde voor de bouw van het vijfhoekige Fort Sint Michiel aan de overzijde van de Maas. Venlo is in die jaren de meest noordelijke vestiging van het Spaanse Rijk en de stad was dus van groot belang. Ook na de Vrede van Münster in 1648, die het einde van de 80-jarige Oorlog betekende, bleef Venlo in Spaanse handen.

Terug