Venloos echtpaar schenkt twee zeldzame middeleeuwse gebedenboeken aan UB Leiden

4 april 2023

Het Venlose echtpaar Margriet Gosker en Ferenc Postma heeft aan de Universitaire Bibliotheken Leiden twee vijftiende-eeuwse gebedenboeken geschonken. Behalve een Nederlandstalig getijdenboek uit Zwolle omvat de schenking ook een Latijns psalter, dat bedoeld was voor de dagelijkse gebedsdiensten in een klooster. Tijdens een speciale studiemiddag op 26 april worden beide handschriften aan het publiek gepresenteerd.

Tekst: Redactie VenloVanbinnen | Beeld: Universitaire Bibliotheken Leiden

Het Zwolse gebedenboek stamt uit de tijd van de Moderne Devotie en bevat diverse ‘getijden’, in de vertaling van Geert Grote. Dat zijn gebeden die gelovigen op verschillende uren van de dag konden gebruiken om te bidden. Het boek is bewaard gebleven in zijn middeleeuwse, paneelgestempelde leren band, met een afbeelding van de pelikaan die zich in de borst pikt om haar jongen met eigen bloed te voeden, een oud Christussymbool.

Psalterium feriatum
Het tweede manuscript is een Latijns gebedenboek, een psalterium feriatum, bedoeld voor gebruik tijdens het koorgebed in een klooster. Het bevat de psalmen in de volgorde uit het Oude Testament, verdeeld over de zeven dagen van de week. Waar het handschrift vervaardigd werd, vereist nog nadere studie. Het heeft een Zuid-Nederlandse uitstraling maar de heiligenkalender wijst naar het bisdom Utrecht.

Latijns psalter (Leiden UB, BPL 3770, fol. 1r) — Begin van psalm 1: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum : ‘Gelukkig de man die niet wandelt naar de raad der goddelozen’

Gepassioneerde verzamelaars
Bijbelwetenschapper Ferenc Postma (1945) was tot zijn emeritaat als hoogleraar verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) en tot op heden is hij fellow bij de Universiteitsbibliotheek van de VU. Dr. Margriet Gosker (1945) werkt sinds 1972 als predikant, een van de eerste vrouwelijke dominees van de Gereformeerde Kerken in Nederland. De omvangrijke Postma-Gosker-Bibliotheek bevat zeldzame en bijzondere protestantse drukken uit de vijftiende tot achttiende eeuw: academische geschriften en kerkhistorische werken, gepubliceerd door theologen aan de Academie van Franeker maar ook afkomstig uit Hongarije. Het zijn onderwerpen die Ferenc Postma, zoon van een Hongaarse moeder en een Friese vader, aan het hart liggen.

Ruimhartige schenking
In 2012 schonk het echtpaar het eerste deel van hun collectie oude drukken aan de VU, en de rest van de collectie ging in 2022 dezelfde weg. In overleg met de VU maakten ze voor de twee middeleeuwse handgeschreven gebedenboeken een uitzondering en schonken deze aan de Universitaire Bibliotheken Leiden. Postma: “Het was onze uitdrukkelijke wens dat beide manuscripten voor verder wetenschappelijk onderzoek beschikbaar zouden komen. Daarvoor bood Universitaire Bibliotheken Leiden de beste mogelijkheden. In Leiden beschikt men over een grote collectie middeleeuwse handschriften en over de nodige expertise op dit gebied.”

Conservator André Bouwman is verheugd over de twee aanwinsten. “Ik ben heel blij dat deze gebedenboeken deel mogen uitmaken van onze collectie middeleeuwse handschriften. Een dergelijke ruimhartige schenking heb ik nog niet eerder meegemaakt in de ruim dertig jaar dat ik hier in de universiteitsbibliotheek werk.”

Het Zwols getijdenboek en het Latijns gebedenboek zijn inmiddels volledig gedigitaliseerd en online beschikbaar in Digital Collections van Universitaire Bibliotheken Leiden: getijdenboek (BPL 3769); psalterium (BPL 3770).

Bekijk ons magazine

Blader door onze artikelen in Venlovanbinnenstad