VenloVanvruuger: de Hongerwinter

12 december 2019 | Leestijd: 3 minuten

“Nog voor de H. mis kregen we wederom de verontrustende tijding, dat onder andere ook de Straelseweg helemaal moest evacueren. Veel mensen huilden onder de H. Mis. Het is ook verschrikkelijk. We zijn radeloos. Waar moet je heen? Daarbij is het zo koud en glad.”

Tekst: Rob Buchholz | Beeld: Leon Vrijdag

Een passage uit het oorlogsdagboek van Mia van Lokven. Geschreven op 29 december 1944. In het boekje beschrijft Van Lokven de situatie in Venlo ten tijde van de laatste drie maanden van 1944. De opmaat en het begin van de Hongerwinter.

Een aantal jaren geleden sprak ik een aantal andere ooggetuigen over deze traumatische periode. Bij de ene persoon was berusting, een ander had als onschuldig kind vanwege een veilig onderduikadres in de regio niet heel veel ellende ervaren, bij weer een ander kwamen de tranen. “Hij heeft er nooit veel over verteld,” zo liet een echtgenote dan weten. “Niet tegen mij. Niet tegen de kinderen.” Verborgen emoties. Trauma’s die om welke reden dan ook verzwegen werden.

De verhalen van die laatste ooggetuigen maakten duidelijk dat vele Venlonaren in de winter van 1944/1945 honger en ellende hebben doorstaan. Er was weinig voedsel en als er al iets te eten was, werd dat alleen met voedselbonnen verdeeld. Jo Peeters koos er in het najaar van 1944 al voor om één keer per twee weken van Venlo naar Sevenum te fietsen. De reden? Daar was wel eten verkrijgbaar. Zelfs voor de start van de winter, was het al lastig om voldoende voedsel voor iedereen te krijgen. “Die fiets had geen echte banden meer, dus reed ik de hele weg naar Sevenum op de velgen. Gelukkig was bij die mensen bijna alles verkrijgbaar: Balkenbrij, zout, meel et cetera.” Peeters was blij met een extra karretje om daarmee voldoende voedsel mee naar Venlo te nemen. Bij één van die barre tochten hield een SS’er hem bij de stadsbrug staande. “Hij wilde mijn karretje vol eten afnemen. Gelukkig greep een meerdere van hem in en die zei: ‘Weet jij wel wat het is om niets meer te eten te hebben?’ Vervolgens kreeg ik alles terug, maar het was wel de laatste keer dat ik naar Sevenum ben gefietst voor eten want niet veel later is de brug naar Blerick vernietigd.”

Vanaf december 1944 kregen steeds meer inwoners van Venlo oproepen om te evacueren. Er waren mensen die ervoor kozen om onder de vloer te kruipen en af te wachten wat er ging gebeuren. Anderen werden op treinen naar Duitsland, Noord-Nederland of onbekende bestemming gezet. Zo had ieder een eigen verhaal. Zij die gedwongen moesten vertrekken, de onderduikers, maar ook voor degene die achterbleven was de situatie onzeker en bestond een grote kans toch opgepakt te worden.

Het voedsel werd aan het einde van 1944 steeds schaarser. Vooral december was de meest rotte maand. Steeds meer Venlonaren leden honger. De generatie de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt weet wat het is om echt honger te lijden. Jo Peeters vormde daarop geen uitzondering: Tijdens het vervoer per trein naar het noorden van Nederland was er een stop in Zwolle. “Daar kreeg ik twee witte boterhammen met boter en een glas melk aangeboden. Geloof me als ik zeg dat wij ons de koning te rijk voelden.”

Theo Ottenheijm verbleef gedurende die maanden in Reuver en Beesel en leefde daar met het gezin tijdelijk in zowel een bunker als op een boerderij. Voor een aanwezige baby was geen warme melk voorradig. “Om de baby toch warme melk te voeden, deden de vrouwen dit één voor één in de mond. Vanuit de mond van de dames kreeg de baby dan de enigszins warme melk gevoed,” zo weet Ottenheijm zich te herinneren.

Het is goed dat de verhalen van deze laatste ooggetuigen over de Hongerwinter verteld en doorverteld worden. Het is een periode die voor de moderne mens niet meer is voor te stellen. Welke ellende hebben onze ouders en voorouders moeten doorstaan? Wij kennen de verhalen, maar het daadwerkelijk bevatten blijft lastig. Luister naar de ervaringen van deze generatie nu ze nog leven. Bij een volgende gelegenheid kan het misschien niet meer.

Bekijk ons magazine

Blader door onze artikelen in Venlovanbinnenstad