VenloVanvruuger: De Venlose taalstrijd

24 juni 2021

In het Venlo van begin jaren zestig woedde een taalstrijd. De emoties liepen hoog op. Landelijke kranten besteedden er aandacht aan. Duitse redacties stuurden journalisten op pad. Burgemeester De Gou verslikte zich er publicitair in. Venlo was diep verdeeld. Van waar al die commotie? Laten we beginnen bij het begin. In 1961 openden de broers Geurt en Gerrit Snetselaars een zelfbedieningszaak aan de Sint-Jorisstraat.

Tekst: Sef Derkx | Beeld: Boy Coehorst en Leon Vrijdag

Supra Zelfbediening Gebrs. Snetselaar ging meteen stunten met de prijzen. Lage prijzen, een groot assortiment, prima bediening, veel reclame – maar toch liepen de zaken niet zoals ze moesten lopen. De Venlonaren bleven hun buurtwinkels trouw. De broers gooiden het roer om en mikten op het Duitse winkelpubliek. Op de etalageruiten werd de koopwaar in het Duits aangeprezen. Eind november 1961 verscheen de eerste advertentie in een Duitse krant, een paar dagen later gevolgd door de eerste folder in die taal. In 1962 werd een tweede winkel geopend aan de Maas, waarbij meteen vol werd ingezet op de oosterburen. In hetzelfde jaar gingen de broers op studiereis naar de Verenigde Staten; bakermat en walhalla van de supermarkt. Ze zagen er een bedrijf dat de naam droeg ‘The two brothers of Harrison’.

Terug in Venlo duurde het niet lang op de winkels prijkte: ‘Die zwei Brüder von Venlo’. Een gouden greep, de bedrijfsnaam zou immers een A-merk worden. Een Duitse naam, Duits als voertaal, schreeuwerige Duitse reclames op de gevels, advertenties in Duitse kranten, de prijzen in Duitse marken en dat allemaal in een Nederlandse winkel. Dit schoot velen in het verkeerde keelgat. Vooral burgemeester Leonard de Gou spuide in het openbaar zijn gal. Venlo was Nederland en geen Duitsland. Veel Venlonaren worstelden nog met trauma’s van de oorlog. Kon het echt niet iets bescheidener? Ook collega-winkeliers mopperden. Bij hun protesten zal echter jalouzie de métier hebben meegespeeld.

De Venlose taalstrijd bleef zoals gezegd niet onopgemerkt. Het meest opmerkelijke artikel werd geplaatst in Het Vrije Volk, een dagblad van socialistische signatuur dat in de Tweede Wereldoorlog was opgericht. Klaas Graftdijk was op een zaterdag naar Venlo getogen. Een hele reis voor een Randstedeling. Ja, want dat is opmerkelijk vanuit Amsterdam is de reis naar Venlo verder dan dezelfde tocht in omgekeerde richting. We laten Graftdijk aan het woord :

‘Achter de dunbevolkte Peel, die vroeger een voor reizigers onneembare, moerassige hindernis was, ligt een briljante stad, bruisend van leven, bijna in Duitsland en nog altijd een beetje geïsoleerd ten opzichte van het westen. Het is onbetwistbaar de meest Duitse stad van Nederland – al horen ze dat niet graag, daar in Venlo. Het grote Wirtschaftswunder weerspiegelt zich als een glimmend gepoetst welvaartsmirakeltje in deze stad aan de Maas. Duitsers stromen er als het water uit een omgevallen emmer over de grens om inkopen te doen, vooral op zaterdag.’

Duits kooptoeristen met fiets bij Klein Park

Daarmee is de toon gezet. Complimenteus over de oosterburen is de journalist en oud-verzetsman Graftdijk bepaald niet:

‘Het woord moffen weerklinkt nogal eens. En je kunt ze op straat altijd herkennen: aan hun harde stemmen en ze lopen, altijd te eten, ’s morgens om 8 uur al: vis of worst uit het handje, bah! Natuurlijk zijn zij óók te herkennen aan de grijze of groene, gladde regenjassen, aan hun kinderen die soms van die geveerde jagershoedjes dragen, en aan de vrouwen met hun hoofddeksels die sprekend lijken op de (kegelvormige) vulkanen op Java.’

Tsja, het staat er echt.

We zijn dan wel de ‘meest ver-germaanste stad van Nederland’, aldus Klaas Graftdijk, pro-Duits zijn Venlonaren niet. Venlose huisvrouwen blijven op zaterdag liever thuis en Toon Schrijnen had een Duitse klant uit zijn apotheek gebonjourd, omdat ze per se vierkanten pepermuntjes wilde hebben en hij alleen ronde op voorraad had. De houding van Venlonaren, vat hij als volgt samen:

‘Zij houden niet van die lui… maar wel van hun Marken.’

De taalstrijd van Venlo was natuurlijk gefundenes Fressen voor de pers aan de andere zijde van de grens. Die Rheinische Post en Westdeutsche Zeitung speelden in op het idee van een verenigd Europa, dat als waarborg gold voor duurzame vrede en welvaart. In het lovenswaardig streven naar eenheid kon taal toch geen rol spelen, was het argument. Ze riepen de Duitse klanten op hun mening aan het papier toe te vertrouwen en op te sturen. De postbode moest overuren maken om de vele steunbetuigingen te kunnen bestellen. In enkele Duitse kranten werd de Venlose burgervader weggezet als anti-Duits en anti-Europees. Ten onrechte want De Gou maakte zich juist sterk voor zowel een verenigd Europa als voor goede contacten met de Duitse buren.

Duits kooptoeristen Zuivelhuis Klaassstraat

Een andere stunt in die dagen van controverse was een reclamevliegtuig, dat boven de binnenstad cirkelde met een sleep met daarop een wervende tekst in het Duits. Het was een directe reactie op een aanpassing in de plaatselijke politieverordening die het verbood om op de openbare weg pamfletten aan klanten uit te delen.

Voor de carnavallist was de taalstrijd een geschenk uit de hemel. In de optocht van 1963 liepen Die zwei Schwester von Venlo mee. De beide dames deelden pamfletten uit waarop vermeld stond dat bij hun winkel een bijzondere voorziening was, namelijk een gratis ‘Parkplatz fur 3 kienderwages, 2 snellaufers oend eine reip, gleich vor der tuur (ge braek d’r de nek euver as ge binnenkomp)’. Verder werden tegen stuntprijzen producten aanbevolen ter bevordering van de stoelgang. De afsluitende reclamekreet mocht er ook zijn: ‘Die zwei Schwester von Venlo .. nur für Duitse Pruuse!’

Niet alleen humor maar ook realiteitszin droegen ertoe bij dat de taalstrijd luwde. Men wende eraan. Het besef vatte post dat het wegblijven van de Duitsers Venlo economisch zou schaden. Van de andere kant bleef de Venlonaar toch ook altijd wrevel voelen wanneer hij in zijn eigen stad in het Duits werd aangesproken. Maar wonden, dus ook oorlogswonden, genezen het eerst aan de rand. In de grensstad Venlo dus.

Bekijk ons magazine

Blader door onze artikelen in Venlovanbinnenstad